Ayıplı mal ve hizmet uyuşmazlıklarında talepler çoğu kez haklı olduğu hâlde, ihbarın zamanında yapılmaması ya da ayıbın belgelenmemesi nedeniyle sonuçsuz kalır. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu rehber, ayıp iddiasını usul yönünden sağlam bir zemine oturtmayı amaçlar.
Muayene ve İhbar Külfeti Ne Zaman İşler
Teslim alan taraf, olağan akış içinde imkân bulur bulmaz malı gözden geçirmek ve ayıbı karşı tarafa bildirmekle yükümlüdür. Açık ayıplarda bildirim gecikirse mal kabul edilmiş sayılabilir. Gizli ayıplar ise ortaya çıktıkları anda bildirilmelidir. Tacirler arasındaki satışlarda TTK, bu külfeti daha kısa ve daha katı sürelere bağlar; bu nedenle ticari ilişkide sivil satışa göre çok daha hızlı hareket edilmesi gerekir. Satıcının ayıbı bilerek gizlediği hâllerde ise ihbar külfetine dayanılamayacağı kabul edilir.
Ayıbı Belgeleyen Delil Seti
- Teslim tutanağı, irsaliye ve fatura; teslim tarihini gösteren kayıtlar
- Ayıbın ilk fark edildiği ana ait fotoğraf, video ve yazışmalar
- Servis kayıtları, onarım fişleri ve tekrar eden arıza geçmişi
- Uzman ya da teknik servis raporu
- Karşı tarafla yapılan tüm yazışmalar; sözlü görüşmeler varsa bunları teyit eden mesajlar
Seçimlik Hakların Kurgulanması
- Sözleşmeden dönerek ödenen bedelin iadesi
- Bedelde ayıp oranında indirim
- Ücretsiz onarım
- Ayıpsız misliyle değişim
Bu haklar birlikte değil, seçilerek kullanılır; ancak talep dilekçesinde kademeli biçimde ileri sürülebilir. Birinci talebin karşılanmaması hâlinde ikinci talebin değerlendirilmesi istenirse, mahkeme veya hakem heyeti önünde daha esnek bir zemin oluşur.
Delil Tespiti Neden Erken Yapılmalı
Ayıplı ürün kullanılmaya devam edilirse ya da onarıma gönderilirse, ayıbın ilk hâli çoğu zaman geri getirilemez biçimde değişir. Dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi, ayıbın niteliğini ve teslim anındaki durumu belgeleyerek sonraki tartışmayı büyük ölçüde sadeleştirir. Tespit talebinde ürünün bulunduğu yer ve incelemenin hangi teknik hususları kapsayacağı açıkça yazılmalıdır.
Usule Aykırılık Kontrol Listesi
- İhbarın, ispat edilebilir bir kanal kullanılmadan yapılması
- Talebin hangi seçimlik hakka dayandığının belirtilmemesi
- Zamanaşımı süresinin, ayıbın gizlenmiş olması ihtimali gözetilmeden hesaplanması
- Görevli merciin, tüketici işlemi olup olmadığı ayrımı yapılmadan seçilmesi
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunmak içindir. Sözleşme türü ve tarafların sıfatı sonucu değiştirdiğinden, ayıp iddianızı ileri sürmeden önce belgelerinizi bir hukukçuya inceletmeniz faydalı olur.