Bir tazminat talebinde rakamların doğru hesaplanması, o talebin zamanında ileri sürülmüş olmasından bağımsız değildir. TBK'nın zamanaşımına ilişkin düzenlemesi ile usul hukukunun savunma sıralamasına dair kuralları birlikte okunmadığında, hesabı kusursuz bir dosya tek bir def'i ile sonuçsuz kalabilir.
Def'i mi, İtiraz mı: Ayrımın Pratik Sonucu
Zamanaşımı, hâkimin kendiliğinden dikkate alacağı bir husus değil, borçlunun ileri sürmesine bağlı bir savunmadır. Bu nedenle davalı açısından mesele, savunmayı hangi aşamada ve hangi biçimde dosyaya koyduğudur. Cevap dilekçesinde ileri sürülmeyen bir zamanaşımı savunması, yargılamanın ilerleyen aşamalarında serbestçe eklenemez. Alacaklı tarafta ise ödevi, sürenin işlemeye başladığı anı ve kesildiği olayları belgeyle göstermektir.
Sürenin Başlangıcı ve Kesilmesi
Sözleşmeden doğan taleplerde süre kural olarak alacağın istenebilir hâle geldiği anda işlemeye başlar. Haksız fiile dayanan taleplerde ise zararın ve sorumlunun öğrenilmesine bağlı kısa süre ile fiilin gerçekleştiği andan itibaren işleyen uzun süre birlikte gözetilir. Dava açılması, icra takibi başlatılması veya borcun ikrarı gibi olaylar süreyi keserek yeni bir sürenin işlemesine yol açar; bu olayların tarih sırasıyla tablolanması savunmanın da iddianın da temelini oluşturur.
Hesabın Zamanaşımıyla Kesiştiği Noktalar
- Kısmi dava ile istenmeyen bölümün akıbeti ve ıslah anı
- Faizin işlemeye başladığı tarihin talep kalemleri arasında farklılaşması
- Dönemsel edimlerde her dönem için ayrı süre işlemesi
- Bilirkişi raporundan sonra artırılan tutarın hangi tarihe bağlanacağı
- Tüketici işlemi niteliğindeki sözleşmelerde TKHK kaynaklı özel düzenlemelerin etkisi
Yetki ve Görev Analizinin Hesaba Etkisi
Talebin götürüleceği mahkeme, sözleşmenin niteliğine göre değişir. Genel kural davalının yerleşim yeri mahkemesidir; sözleşmeden doğan davalarda ifa yeri mahkemesi de yetkilidir. Tüketici tarafın bulunduğu ilişkilerde TKHK'nın öngördüğü merci düzeni devreye girer. Yetkisiz mahkemede geçen süre, dosyanın gönderildiği mahkemede zamanaşımı tartışmasını yeniden açtığı için görev ve yetki değerlendirmesi hesap çalışmasından önce yapılmalıdır.
Usule Aykırı İşlemi Önleyen Kontroller
Dilekçede talebin belirlenebilir yazılmaması, dayanak belgelerin dilekçe ekinde gösterilmemesi ya da savunmanın süresinden sonra genişletilmesi, esasa hiç girilmeden sonucu belirleyebilir. Bu nedenle her dosyada iki ayrı liste tutulmalıdır: birincisi hesap kalemleri, ikincisi bu kalemlerin usul takvimindeki karşılıkları.
Aktarılan bilgiler genel niteliktedir. Sürenin türü, sözleşmenin kurulma biçimi ve taraf sıfatları sonucu değiştirebileceğinden, hak kaybı yaşanmaması için dosyanın ayrıntılı biçimde incelenmesi gerekir.