Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde davanın kaderi, çoğu zaman zararın büyüklüğünden çok dilekçenin açıldığı yer ve talebin kurulma biçimiyle belirlenir. TBK, HMK ve tüketici ilişkisi varsa TKHK ekseninde bu rehber, yetkili mahkeme seçeneklerinin nasıl değerlendirileceğini ve tazminat hesabının usul kurallarıyla nasıl uyumlandırılacağını ele alır.
Yetki Seçenekleri Davacıya Bir Tercih Hakkı Verir
Haksız fiil davalarında kanun, davacıya birden fazla yer mahkemesi arasında seçim imkânı tanır. Uygulamada gündeme gelen başlıklar şunlardır: haksız fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer, zarar görenin yerleşim yeri ve genel yetki kuralı gereği davalının yerleşim yeri. Bu tercih tesadüfen kullanılmamalıdır; delillerin bulunduğu yer, tanıkların ulaşılabilirliği ve keşif ihtiyacı seçimi belirlemelidir. Ancak seçim serbestisi, yetki itirazını tamamen ortadan kaldırmaz; davalı süresinde ve usulüne uygun itiraz ederse mahkeme bu iddiayı inceler.
Görev Belirlemesinde Gözden Kaçan Ayrım
Zarar bir tüketici işleminden doğuyorsa uyuşmazlık tüketici mahkemesine, ticari iş niteliğindeyse asliye ticaret mahkemesine, bunların dışında kalıyorsa asliye hukuk mahkemesine gider. Görev kamu düzenindendir ve mahkemece resen dikkate alınır; yıllar sonra verilen görevsizlik kararı, delil toplama emeğini büyük ölçüde boşa çıkarır. Bu nedenle taraflar arasındaki ilişkinin niteliği, dava açılmadan önce sözleşme, fatura ve yazışmalar üzerinden belirlenmelidir.
Talep Türü: Belirsiz Alacak mı, Kısmi Dava mı?
Tazminat miktarı dava açılırken tam olarak hesaplanamıyorsa talebin nasıl kurulacağı kritik hâle gelir.
- Belirsiz alacak yolu, miktarın davacıdan beklenemeyecek şekilde belirsiz olduğu hâllerde tartışılır; şartları oluşmadan seçilirse talep usulden sorun yaşar.
- Kısmi dava yolunda ise saklı tutulan kısım için zamanaşımı ve ıslah planlaması ayrıca yapılmalıdır.
Maddi ve manevi tazminat kalemleri ayrı ayrı gösterilmeli, her kalem için dayanak delil eşleştirilmelidir.
Hesabın Delille Desteklenmesi
- Zarar kalemleri ayrıştırılır: fiilî zarar, kazanç kaybı, tedavi ve bakım giderleri, eşyada değer kaybı.
- Her kalem için belge kaynağı belirlenir: fatura, ödeme dekontu, sağlık kaydı, ekspertiz raporu.
- Nedensellik bağı, olay ile zarar arasındaki zincirin her halkası yazılarak kurulur.
- Müterafik kusur iddiasına karşı savunma önceden hazırlanır.
- Faiz türü ve başlangıç tarihi talep sonucunda açıkça belirtilir.
Usule Aykırı İşlemin Doğurduğu Kayıplar
Bu dosyalarda en sık görülen usul sorunları; zamanaşımı def'ine karşı kesme sebeplerinin dosyaya konulmaması, bilirkişi raporuna süresinde itiraz edilmemesi ve ıslah imkânının doğru zamanda kullanılmamasıdır. Rapora itiraz edilmemesi, raporun aleyhe sonuçlarını büyük ölçüde kesinleştirir; itirazın ise soyut değil, rapordaki hangi kabule hangi belgeyle karşı çıkıldığını gösterecek şekilde yazılması gerekir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Olayın gerçekleşme biçimi, taraf sıfatları ve zarar kalemlerinin niteliği stratejiyi değiştirebileceğinden, dava öncesinde dosyaya özgü hukuki görüş alınması tavsiye edilir.