Alacak uyuşmazlıklarında en yaygın yanılgılardan biri, karşı tarafa noterden ihtarname göndermenin zamanaşımını durdurduğu ya da kestiği düşüncesidir. Türk Borçlar Kanunu, zamanaşımını kesen sebepleri sınırlı biçimde sayar ve tek taraflı ihtar bu sebepler arasında yer almaz. Bu ayrımı bilmeden bekleyen alacaklı, hakkı var olduğu hâlde tahsil imkânını kaybedebilir.
Zamanaşımını Gerçekten Kesen Sebepler
- Alacaklının dava açması veya def'i yoluyla mahkemeye başvurması
- İcra takibinde bulunulması
- Borçlunun borcu ikrar etmesi, faiz ödemesi, kısmen ödeme yapması veya rehin ya da kefil vermesi
- İflas masasına alacağın bildirilmesi
- Tahkim yoluna başvurulması
Kesilme hâlinde süre baştan işlemeye başlar. Buna karşılık zamanaşımının durması, kanunda sayılan özel ilişkilerde söz konusudur ve durma sebebi ortadan kalktığında süre kaldığı yerden devam eder. Kesilme ile durmanın sonuçları farklı olduğundan, dosyada hangisinin gerçekleştiği net biçimde tespit edilmelidir.
Def'i Olarak İleri Sürülme Zorunluluğu
Zamanaşımı bir def'idir; hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz. Borçlu bu savunmayı ileri sürmezse mahkeme, süre dolmuş olsa dahi alacağı hükme bağlayabilir. Def'inin usulüne uygun biçimde ve süresi içinde cevap dilekçesiyle ileri sürülmesi gerekir. Cevap süresi kaçırıldıktan sonra ıslah yoluyla zamanaşımı def'inde bulunulması, karşı tarafın açık muvafakati bulunmadığı sürece kabul görmez. Bu nedenle davalı tarafın cevap dilekçesi hazırlanırken zamanaşımı ihtimali mutlaka değerlendirilmelidir.
Hak Düşürücü Süre ile Karıştırmayın
- Hak düşürücü süre hakkın kendisini sona erdirir; zamanaşımı ise sadece dava ve talep edilebilirliği etkiler.
- Hak düşürücü süre mahkemece kendiliğinden gözetilir, def'i olarak ileri sürülmesi gerekmez.
- Hak düşürücü süre kural olarak durmaz ve kesilmez.
- Bir sürenin hangi kategoriye girdiği kanun metninden ve hükmün amacından anlaşılır; benzer görünen iki süre farklı sonuç doğurabilir.
Süre Türünü Belirleyen Ölçüt
Alacağın kaynağı, uygulanacak süreyi belirler. Sözleşmeden doğan alacaklarda kanun genel bir süre öngörür, buna karşılık belirli periyodik edimler ve bazı meslek grubu alacakları için daha kısa özel süreler getirilmiştir. Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde ise zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile fiilden itibaren işleyen uzun süre birlikte uygulanır. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımının uygulanma ihtimali ayrıca değerlendirilir.
İhtarnamenin Gerçek İşlevi
İhtarname zamanaşımını kesmez; ancak temerrüt doğurur, faizin başlangıcını belirler ve iyi niyeti belgeler. Bu işlevleriyle değerlidir. Dolayısıyla doğru strateji, ihtarname göndermek ile takvimi durdurmak arasındaki farkı bilerek hareket etmek ve süre daralıyorsa doğrudan dava veya takip yoluna geçmektir.
Kapanış Uyarısı
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmış olup her alacak türünün süresi ve başlangıç anı farklıdır. Elinizdeki belgelerle birlikte bir hukukçudan görüş almanız, süre yönünden telafisi olmayan kayıpların önüne geçer.