Sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların önemli bir bölümü aslında bir ihlal tartışması değil, metnin nasıl anlaşılacağı tartışmasıdır. Taraflardan biri edimin hiç yerine getirilmediğini söylerken diğeri sözleşmenin kendisine böyle bir yükümlülük yüklemediğini savunur. Bu ayrımın baştan doğru yapılmaması, hazırlanan ihtarnameyi de dava dilekçesini de hedefinden saptırır. Aşağıda TBK, HMK ve tüketici işlemlerinde TKHK çerçevesinde izlenecek başvuru sırası ele alınmaktadır.
Önce ihlal mi, yorum farkı mı
İhlal iddiası, tarafların üzerinde anlaştığı bir edimin yerine getirilmediğini varsayar. Yorum uyuşmazlığında ise edimin kapsamı tartışmalıdır. TBK, sözleşmelerin yorumunda kullanılan sözcüklere değil tarafların gerçek ve ortak iradesine bakılmasını esas alır. Genel işlem koşullarında ve tek taraflı hazırlanmış metinlerde, açık olmayan ifadenin düzenleyen aleyhine değerlendirilmesi ilkesi de sonucu değiştirebilir. Bu nedenle dosyanın ilk adımı, iddiayı ihlal ekseninde mi yorum ekseninde mi kuracağınıza karar vermektir.
İhtarnamenin taşıması gereken içerik
- Hangi sözleşme hükmüne dayanıldığının açıkça gösterilmesi
- Yerine getirilmediği ileri sürülen edimin somut tanımı
- Verilen ek sürenin başlangıç ve bitiş tarihi
- Süre sonunda kullanılacak hakkın önceden bildirilmesi
- Tebliğ tarihini belgeleyen çıktının dosyada saklanması
Yorumu destekleyen malzeme
Yorum tartışmasında metnin kendisi kadar tarafların sözleşme öncesi ve sonrası davranışı da ağırlık taşır. Teklif ve pazarlık yazışmaları, kesilen faturaların içeriği, kabul tutanakları, önceki dönemlerde aynı hükmün nasıl uygulandığını gösteren kayıtlar bu bakımdan değerlidir. Elektronik yazışmaların ispat gücü tartışmalı hâle gelebileceğinden, kaynağı ve bütünlüğü tartışılmayacak biçimde saklanması gerekir.
Dava öncesi zorunlu ve isabetli adımlar
- Uyuşmazlığın ticari iş niteliği taşıyıp taşımadığını belirleyin; ticari alacak davalarında arabuluculuk dava şartıdır.
- Tüketici işlemi söz konusuysa TKHK kapsamındaki başvuru yolunu ve parasal sınırı kontrol edin.
- Delilin kaybolma ihtimali varsa dava açılmadan önce delil tespiti talebini değerlendirin.
- Talebi belirli mi belirsiz alacak olarak mı ileri süreceğinizi baştan kararlaştırın.
- Zamanaşımı süresinin hangi tarihte işlemeye başladığını yazılı olarak not edin.
Usule aykırı işlem nasıl sonuç doğurur
Arabuluculuk dava şartının atlanması davanın usulden reddine yol açar; süre yönünden sorun doğmasa bile masraf ve zaman kaybı kaçınılmazdır. Aynı şekilde sözleşmede geçerli bir tahkim veya yetki kaydı bulunmasına rağmen genel yetkili mahkemeye gidilmesi, karşı tarafın ilk itirazıyla dosyayı başa döndürebilir. İhtarnamede seçilen hakkın sonradan değiştirilmesi de tutarlılık sorunu yaratır.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Sözleşmenin tipi, tarafların sıfatı ve metindeki özel kayıtlar sonucu tümüyle değiştirebileceğinden, ihtarname gönderilmeden önce sözleşmenin bütünüyle incelenmesi ve hukuki destek alınması önerilir.