Aynı olay, hem sözleşmeden hem de haksız fiilden doğan sorumluluğu aynı anda gündeme getirebilir. Zararı karşılayacak talebin hangi temele oturtulacağı, sözleşme yorumu kadar zamanaşımı ve ispat yükünü de değiştirir. TBK ve HMK hükümleri, tüketici işlemi söz konusu olduğunda TKHK ile birlikte değerlendirilmelidir.
İki Hukuki Sebep, İki Farklı Sonuç
Sözleşmeye dayanan talepte borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kusurun ispatı kural olarak zarar görene düşer. Buna karşılık haksız fiil, sözleşmenin sınırlarını aşan zararları da kapsayabilir. Bu nedenle dilekçede sebeplerin kademeli biçimde ileri sürülmesi ve her biri için ayrı vakıa dizisi kurulması, tek bir temele bağlanmaktan daha güvenlidir.
Zamanaşımı Farkı Kararı Değiştirir
Haksız fiilde süre, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işlemeye başlar ve her hâlde daha uzun bir üst süreyle sınırlıdır. Sözleşmeden doğan alacaklarda ise başlangıç muacceliyet anıdır. Aynı olayda sözleşme yolu zamanaşımına uğramışken haksız fiil yolu açık kalabilir ya da tersi gerçekleşebilir. Bu nedenle sürelerin hesabı, dilekçe yazılmadan önce iki ihtimal için ayrı ayrı yapılmalıdır.
Sözleşmenin Yorumunda Ne Aranır?
- Tarafların gerçek ve ortak iradesi, kullanılan yanlış sözcüklerin ötesinde araştırılır
- Sözleşme öncesi yazışmalar ve teklif metinleri iradeyi gösterir
- Tarafların sözleşmeyi uygulama biçimi, sonraki davranışlarla anlaşılır
- Genel işlem koşulları niteliğindeki hükümler ayrı denetime tabidir
- Belirsiz kalan ifadelerin, metni hazırlayan aleyhine yorumlanması gündeme gelebilir
Belirsiz Alacak mı, Kısmi Dava mı?
Zararın miktarı dava açılırken tam olarak belirlenemiyorsa, talebin türü doğru seçilmelidir. Miktarı baştan hesaplanabilir bir alacak için belirsiz alacak davası açılması usulden sonuç doğurabilir; buna karşılık kısmi dava tercih edildiğinde saklı tutulan bölüm için zamanaşımının nasıl işleyeceği ayrıca planlanmalıdır. Islah imkânı ve zamanı da bu tercihte hesaba katılır.
Delil ve Bilirkişi Hazırlığı
- Sözleşme metni, ekleri ve varsa değişiklik protokolleri bir arada sunulur.
- İfa ve temerrüde ilişkin ihtar, teslim ve ödeme kayıtları tarih sırasına konur.
- Zararın hesabında kullanılacak veri kaynakları önceden belirlenir.
- Bilirkişiye yöneltilecek sorular, hukuki nitelendirme yapmayacak biçimde yazılır.
Bu rehber genel bilgilendirme sunar; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve zararın doğuş biçimi sonucu değiştirir. Talep temelinin seçimi geri dönüşü zor bir tercih olduğundan, dava açmadan önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.