Teslim edilen edimin sözleşmeye uygun olmaması halinde alıcının elindeki haklar güçlüdür; ancak bu haklar gözden geçirme ve bildirim külfetinin yerine getirilmesine bağlıdır. TBK, TTK ve TKHK farklı ilişkiler için farklı bildirim rejimleri öngörür.
Hangi Rejime Tabisiniz?
Aynı ayıp, tarafların sıfatına göre farklı sonuç doğurur. İki tacir arasındaki ticari satışta bildirim süreleri belirgin biçimde kısadır; açık ayıpların teslimden hemen sonra, muayeneyle ortaya çıkabilecek ayıpların ise kısa bir inceleme süresi içinde bildirilmesi beklenir. Tüketici işlemlerinde koruyucu hükümler devreye girer. Adi satışta ise genel borçlar hukuku kuralları uygulanır ve alıcıdan olağan akışa uygun bir gözden geçirme beklenir. Yanlış rejim varsayımıyla hazırlanan ihtarname, süresinde yapılmış sayılmayabilir.
İhbarın İçeriği ve Şekli
- Ayıbın niteliği ve nerede tespit edildiği açıkça yazılmalıdır
- Hangi seçimlik hakkın kullanıldığı belirtilmelidir
- Bildirimin tarihi ve karşı tarafa ulaştığı an kanıtlanabilir olmalıdır
- Ürün veya işin bulunduğu hal, tespit imkanı verecek şekilde korunmalıdır
Delil Tespitinin Zamanlaması
Ayıbın sonradan giderilmesi, onarılması veya kullanımla değişmesi ispatı imkansız hale getirebilir. Bu nedenle dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi çoğu dosyada belirleyici olur. Tespit talebi karşı tarafa haber verilerek yürütüldüğünde raporun değeri artar. Tek taraflı alınan özel raporlar ise ancak destekleyici nitelikte kabul edilir.
Zamanaşımı ile Bildirim Süresini Karıştırmamak
Bildirim külfetinin yerine getirilmesi, ayrı bir konu olan zamanaşımını ortadan kaldırmaz. Ayıptan doğan taleplerde satış konusunun türüne göre farklı zamanaşımı süreleri işler; satıcı ayıbı ağır kusuruyla gizlemişse kısa zamanaşımından yararlanamaz. Uygulamada sıkça görülen usul hatası, ihtarname çekildikten sonra sürecin beklemeye alınması ve bu sırada dava süresinin dolmasıdır. İhtar, zamanaşımını kendiliğinden kesmez.
Dava Öncesi Arabuluculuk Basamağı
Talep konusu para alacağıysa ve ilişki ticari nitelikteyse, dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Bu adım atlandığında dava esasa girilmeden reddedilir. Ayıbın giderilmesi gibi para dışı taleplerde durum farklı değerlendirilebileceğinden, talep kalemleri dilekçe yazılmadan önce ayrıştırılmalıdır.
Sözleşme metni ve tarafların sıfatı sonucu değiştirdiğinden bu açıklamalar genel niteliktedir; bildirim yapmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla gözden geçirmeniz yerinde olur.