Zamanaşımı, sözleşmeden doğan alacak uyuşmazlıklarında çoğu zaman esasa girilmeden sonucu belirleyen başlıktır. TBK ve HMK çerçevesinde, tüketici işlemlerinde ise TKHK ile birlikte değerlendirilen bu savunma aracının işe yaraması, sürenin ne zaman başladığının ve kesilip kesilmediğinin belgeyle gösterilmesine bağlıdır.
İleri sürülmeyen def'i dikkate alınmaz
Zamanaşımı, hâkim tarafından kendiliğinden gözetilmez; taraf usulüne uygun biçimde ve zamanında ileri sürmelidir. Cevap dilekçesinde açıkça yazılmayan bir savunmanın sonraki aşamada dile getirilmesi, karşı tarafın muvafakati bulunmadıkça sonuç doğurmayabilir. Bu nedenle dosya elinize geçtiğinde ilk yapılacak iş, alacağın türünü ve buna bağlı süreyi belirleyip savunma metnine yazmaktır.
Başlangıç anını ispatlayan belgeler
- Edimin ifa edildiği tarihi gösteren teslim veya kabul tutanağı
- Faturanın düzenlenme ve muhataba ulaşma tarihi
- Sözleşmede vade veya muacceliyet kaydının bulunduğu madde
- Taksitli borçlarda ödeme planı ve ilk ödemenin tarihi
- Gönderilen ihtarnameler ve tebliğ şerhleri
Kesilme ve durma iddiasının kanıtı
Alacaklı tarafın en güçlü karşı argümanı, sürenin kesildiğidir. Borçlunun kısmi ödeme yapması, borcu kabul eden bir yazışmada bulunması ya da alacak için icra takibi başlatılması bu kapsamda ileri sürülür. Bu nedenle savunma kurulurken yalnızca sürenin dolduğu değil, arada kesilme doğuran bir işlem bulunmadığı da gösterilmelidir. Banka hareketleri ve elektronik yazışmalar bu noktada belirleyici olur.
Senetle ispat kuralı ve delil başlangıcı
Belirli bir değerin üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatı kuralı, tanık dinletme imkânını sınırlar. Elde yazılı belge yoksa, karşı taraftan sadır olmuş ve iddiayı muhtemel gösteren bir yazılı delil başlangıcının bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Kısa bir elektronik yazışma veya imzasız bir teslim fişi, bu kapıyı açabilir.
Usul planı
- Alacak kalemleri ayrıştırılır; her kaleme kendi süresi uygulanır.
- Def'i ile birlikte esasa ilişkin savunma da eksiksiz yazılır.
- Delil listesi süre başlangıcı ve kesilme başlıkları altında ikiye ayrılır.
- Karşı tarafın sunacağı belgeler öngörülür ve yanıt hazırlanır.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir; her sözleşmenin kendi hükümleri ve tarafların ticari ilişkisi sonucu değiştirebilir. Bir alacak veya borç yazışmasına yanıt vermeden önce hukuki değerlendirme almak, sonradan geri alınamayacak beyanları önler.