Ticari ilişkilerde ayıp iddiası çoğu zaman malın ya da işin gerçekten kusurlu olup olmadığından değil, kusurun zamanında ve ispatlanabilir biçimde bildirilip bildirilmediğinden düğümlenir. Türk Borçlar Kanunu ile Türk Ticaret Kanunu bu noktada farklı ağırlıkta yükümlülükler öngörür. Aşağıda ayıp iddiasının üç aşaması ve her aşamada bırakılması gereken iz ele alınmıştır.
Üç Aşamalı Zincir
Ayıp iddiası; malın gözden geçirilmesi, ayıbın bildirilmesi ve seçimlik hakkın kullanılması şeklinde ilerler. Zincirin ilk halkasındaki gecikme sonraki halkaları da işlevsiz bırakır. Borçlar hukuku genel kuralı uyarınca alıcı, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz malı gözden geçirmek ve ayıbı uygun bir sürede bildirmekle yükümlüdür; bildirmezse malı kabul etmiş sayılır. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın ortaya çıkmasının ardından gecikmeksizin yapılmalıdır.
Tacirler Arasında Süre Daha Serttir
Ticari satışlarda Türk Ticaret Kanunu, alıcının malı teslim aldıktan sonra iki gün içinde muayene etmesini ve açıkça görülen ayıpları bu süre içinde satıcıya bildirmesini öngörür. Muayene ile anlaşılamayacak ayıpların ise ortaya çıkmasından itibaren sekiz gün içinde bildirilmesi gerekir. Bu kısa süreler, tacir sıfatı taşıyan taraflar bakımından en sık karşılaşılan hak kaybı sebebidir; teslim tarihinin ve muayene anının kayıt altına alınması bu nedenle zorunludur.
İhbarın İspatı Nasıl Sağlanır
- Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname ve tebliğ şerhi
- Kayıtlı elektronik posta üzerinden yapılan bildirimler
- İadeli taahhütlü posta ve teslim kaydı
- Karşı tarafın ayıbı kabul eder nitelikteki yazılı cevapları
- Teslim tutanağına düşülen çekince kayıtları
Dava Öncesi Delil Tespitinin Değeri
Ayıbın niteliği teknik incelemeye muhtaçsa, malın kullanılmaya devam edilmesi veya onarılması delili bozar. Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamındaki delil tespiti yolu, dava açılmadan önce mevcut durumun bilirkişi eliyle kayda geçirilmesini sağlar. Tespit dosyası sonraki yargılamada hem ayıbın varlığı hem de ortaya çıkış zamanı bakımından güçlü bir dayanak oluşturur; ayrıca çoğu zaman tarafları uzlaşmaya yaklaştırır.
Seçimlik Hakkın Yazılışı
Bildirim yapılırken sözleşmeden dönme, bedelden indirim, onarım veya ayıpsız misliyle değişim taleplerinden hangisinin kullanıldığı açıkça yazılmalıdır. Belirsiz bırakılan bir talep karşı tarafın seçim yapmasına imkân verir ve sonraki aşamada iddianın değiştirilmesi tartışmasını doğurur. Talep tutar içeriyorsa hesap yöntemi de aynı metinde gösterilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tarafların sıfatı, sözleşme türü ve ayıbın niteliği süreleri değiştirebileceğinden, ihbar metni gönderilmeden önce hukuki değerlendirme alınmasında yarar vardır.