Sözleşmeye konu edim teslim edildikten sonra ortaya çıkan sorunlarda tartışma iki eksende yürür: ayıbın varlığı ve zararın miktarı. Uygulamada ilk eksen ispatlandığı hâlde ikincisi hatalı kurulduğu için talepler kısmen reddedilir. Bu rehber ayıp hâlinde tazminat hesabını, bildirim takvimiyle birlikte ele alır.
Gözden Geçirme ve Bildirimin Zamanı
TBK, alıcıya işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz edimi gözden geçirme ve tespit ettiği ayıbı satıcıya bildirme yükümlülüğü yükler. Açık ayıplarda bildirim gecikirse edim kabul edilmiş sayılabilir; gizli ayıplarda ise süre, ayıbın ortaya çıktığı ana göre değerlendirilir. Bildirimin hangi tarihte ve hangi içerikle yapıldığı, sonraki tüm tartışmanın çerçevesini kurduğundan, yazılı ve tebliği ispatlanabilir bir yolla yapılması gerekir.
Seçimlik Hak Hesabı Değiştirir
Seçilen hak, hesaplanacak tutarın yöntemini de belirler. Sözleşmeden dönüldüğünde ödenen bedelin iadesi ve dönme sebebiyle uğranılan zarar; bedel indiriminde ayıplı ve ayıpsız değer arasındaki oransal fark; onarım talebinde ise giderim maliyeti esas alınır. Bu üç yöntem birbirine karıştırılıp tek kalemde talep edilirse, bilirkişi incelemesi sonunda talebin bir bölümü dayanaksız kalır. Ayrıca kullanım kaybı, ikame temin gideri ve iş durması gibi kalemlerin ayrı ayrı gerekçelendirilmesi gerekir.
Zamanaşımı ve Ağır Kusur İstisnası
Ayıba karşı sorumlulukta TBK kural olarak iki yıllık bir zamanaşımı öngörür; yapı niteliğindeki edimler bakımından daha uzun süreler söz konusudur. Önemli istisna şudur: satıcı ayıbı ağır kusuruyla gizlemişse kısa zamanaşımından yararlanamaz. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde ise TKHK'nın kendi süre ve hak rejimi devreye girer; hangi rejimin uygulanacağı taraf sıfatına göre baştan belirlenmelidir.
Talebi Rakama Bağlama Adımları
- Ayıbın niteliği ve ortaya çıkış tarihi teknik raporla sabitlenir.
- Ayıpsız hâldeki değer ile mevcut değer ayrı ayrı ortaya konur.
- Doğrudan zarar ile dolaylı kayıplar farklı kalemlerde gösterilir.
- Temerrüt tarihi belirlenir, faiz başlangıcı buna göre yazılır.
- Miktarın baştan belirlenemediği hâllerde HMK'nın belirsiz alacak ve ıslah imkânları değerlendirilir.
Yukarıdaki hesap mantığı genel çerçeveyi verir; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve varsa sorumluluk sınırlaması kayıtları sonucu değiştirebilir. Talep tutarını dava öncesinde bir hukukçuyla birlikte kurgulamanız, kısmi ret ve yargılama gideri riskini azaltır.