Sözleşmeye aykırılık iddialarında tartışma iki katmanda yürür: edimin gerçekten ayıplı olup olmadığı ve sözleşmenin bu durumu nasıl düzenlediği. TBK, HMK ve TKHK ekseninde yürüyen bu değerlendirmede sözleşme metni bir başlangıç noktasıdır, ancak tek başına belirleyici değildir. Tarafların fiilî uygulaması, yazışmaları ve dürüstlük kuralı çoğu zaman lafzın önüne geçer.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
Teslim alan taraf, işin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz edimi gözden geçirmek ve tespit ettiği ayıbı karşı tarafa bildirmekle yükümlüdür. Açık ayıpta bildirimin gecikmesi, edimin kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir. Gizli ayıpta ise süre, ayıbın ortaya çıktığı andan işler. Bu ayrımın dosyada net kurulması gerekir; çünkü savunmaların büyük bölümü doğrudan bildirim zamanına yöneltilir.
Sözleşme Yorumunda Kullanılan Ölçütler
- Tarafların gerçek ve ortak iradesi, kullandıkları yanlış nitelendirmeden önce gelir
- Belirsiz veya çift anlamlı hükümler, metni kaleme alan taraf aleyhine yorumlanabilir
- Sözleşmenin bir bölümü değil, bütünü birlikte değerlendirilir
- Tarafların sözleşme sonrası fiilî uygulaması, iradenin yorumunda güçlü bir göstergedir
- Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümler ayrı bir denetime tabidir
Seçimlik Hak ve Zamanaşımı
Ayıp hâlinde sözleşmeden dönme, bedelden indirim, onarım veya ayıpsız misliyle değişim talepleri gündeme gelir. Bu haklardan hangisinin kullanılacağı dilekçede açık olmalı; sonradan değiştirilmesi her zaman mümkün olmayabilir. Zamanaşımı bakımından ise satıcının ayıbı ağır kusurla ya da hileyle gizlediği hâllerde kısa sürelerden yararlanılamayacağı kabul edilir. Bu istisnanın ileri sürülebilmesi için gizlemenin somut delille desteklenmesi gerekir.
Delili Sözleşmeden Önce Kurmak
- Teslim tutanağı, kabul yazısı ve varsa çekince kayıtları saklanır.
- Ayıba ilişkin ilk bildirim yazılı kanaldan yapılır ve gönderim kaydı alınır.
- Teknik inceleme gerekiyorsa, edim üzerinde değişiklik yapılmadan önce tespit yoluna gidilir.
- Onarım denemeleri ve bunlara ilişkin yazışmalar kronolojik olarak dizilir.
- Zarar kalemleri, doğrudan zarar ve yoksun kalınan kâr ayrımıyla ayrı ayrı hesaplanır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, ayıbın niteliği ve bildirim tarihleri sonucu değiştirdiğinden, kendi uyuşmazlığınızda sözleşme metniyle birlikte hukuki değerlendirme almanız önerilir.