Sözleşmeden doğan alacaklarda asıl kayıp genellikle esasa ilişkin bir tartışmadan değil, sürenin sessizce dolmasından kaynaklanır. TBK ve HMK hükümleri, taraflardan biri tüketici ise TKHK düzenlemeleri ile birlikte devreye girer. Bu rehber, zamanaşımı takvimini ve ihbarın bu takvim içindeki yerini pratik biçimde ele alır.
Süre Ne Zaman İşlemeye Başlar
Zamanaşımı, alacağın doğduğu değil muaccel olduğu andan itibaren işler. Taksitli edimlerde her taksit için ayrı bir başlangıç doğar; dönemsel edimlerde ise geçmişe yönelik talep, kanunda öngörülen daha kısa süre nedeniyle sınırlanabilir. Kanunda özel bir süre öngörülmeyen alacaklar genel süreye tabidir. Bu nedenle ilk yapılacak iş, alacağın hangi kategoriye girdiğini belirlemektir.
İhbarın İki Ayrı İşlevi
Uygulamada ihbar tek bir işlem gibi görülür; oysa iki farklı işlevi vardır. Birincisi borçluyu temerrüde düşürerek faiz ve tazminat sonuçlarını başlatmak, ikincisi ayıp veya aykırılığı süresinde bildirerek talep hakkını korumaktır. İkisinin metni de amacı da farklıdır. Ayıp bildirimi için öngörülen kısa süreler kaçırıldığında, zamanaşımı henüz dolmamış olsa bile talep karşılıksız kalabilir.
Süreyi Kesen ve Duran Haller
- Dava açılması ve icra takibi başlatılması süreyi keser, kesilmeden sonra süre yeniden işlemeye başlar
- Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması veya teminat vermesi kesme sonucu doğurur
- Arabuluculuk sürecinin işlediği dönem, sürenin işleyişi bakımından ayrıca değerlendirilir
- Salt yazışma yapılması, tek başına kesme sonucu doğurmayabilir
- Zamanaşımı def i ileri sürülmedikçe mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz
Kanıtlanabilir İhbar Nasıl Kurulur
Bir ihbarın hukuki değeri, içeriğinden çok ulaştığının ispatlanabilmesindedir. Bu nedenle bildirimin muhataba ulaştığı tarih, gönderim yöntemiyle birlikte belgelenmelidir. İhbar metninde talebin konusu, dayanağı ve verilen süre açıkça yazılmalı; belirsiz uyarılar yerine ölçülebilir bir talep kurulmalıdır. Elektronik yazışmalar kullanılıyorsa, gönderim ve teslim kayıtları ayrıca saklanmalıdır.
Takvimi Kurma Sırası
- Sözleşme ve ekleri, muacceliyeti belirleyen hükümler işaretlenerek okunur.
- Her alacak kalemi için ayrı bir başlangıç tarihi ve süre türü yazılır.
- İhbar, süre dolmadan makul bir aralık bırakılarak gönderilir.
- Kesme sonucu doğuran işlemler ve tarihleri tek tabloda tutulur.
- Sürenin dolmasına yaklaşıldığında dava veya takip kararı ertelenmeden alınır.
Anlatılanlar genel çerçevedir; sözleşmenin tipi ve tarafların sıfatı süreleri değiştirebileceğinden, kritik tarih yaklaşmadan önce dosyanın hukuki değerlendirmeye sunulması önerilir.