Haksız fiilden doğan taleplerde hesap, sözleşmesel sorumluluktan farklı bir mantıkla kurulur. Ortada önceden belirlenmiş bir edim yoktur; zarar, kusur ve illiyet bağı üç ayrı sütun olarak ayrı ayrı ortaya konmalıdır. Tazminat hesabının bu üç sütuna oturtulmaması ve sürelerin yanlış hesaplanması, dosyanın esasına hiç girilmeden sonuçlanmasına yol açabilir. Rehber TBK ve HMK ekseninde, tüketici işlemiyle kesişen hâllerde TKHK'ya da değinerek ilerler.
Hesabın Üç Sütunu
Zarar sütununda fiili giderler, malvarlığındaki azalma, çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma gibi kalemler ayrı ayrı gösterilir. Kusur sütununda failin davranışının hukuka aykırılığı ve kusurun derecesi tartışılır. İlliyet sütununda ise fiil ile zarar arasındaki bağ kurulur. Uygulamada dosyaların önemli bölümü ilk iki sütunu güçlü biçimde kurup üçüncüsünü ihmal ettiği için sonuç alamaz; oysa illiyet bağını kesen bir sebebin varlığı, kusur ne kadar ağır olursa olsun sorumluluğu ortadan kaldırabilir.
Zamanaşımının İki Katmanı
- Zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren işleyen kısa süre
- Fiilin işlendiği tarihten itibaren işleyen ve her hâlde uygulanan uzun süre
- Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza kanunundaki daha uzun zamanaşımının uygulanabilmesi
- Zararın ancak sonradan ortaya çıktığı hâllerde öğrenme anının nasıl belirleneceği
Öğrenme tarihinin belgeyle desteklenmesi kritiktir: rapor tarihi, tespit tutanağı ya da bildirim yazısı bu noktada dosyanın en değerli belgesi hâline gelir.
Müterafik Kusur Savunmasına Hazırlık
Karşı taraf neredeyse her dosyada zarar görenin kendi davranışının zararın doğmasına ya da artmasına katkıda bulunduğunu ileri sürer. Bu savunma karşılanmadığında, hesaplanan tutar üzerinden indirim yapılır. Bu nedenle dilekçede yalnızca failin kusuru değil, zarar görenin zararı azaltmak için attığı adımlar da anlatılmalıdır: tedaviye zamanında başlanması, hasarın büyümesini önleyici tedbirlerin alınması, bildirim yükümlülüklerinin yerine getirilmesi.
Faizin Başlangıcı
Haksız fiilde faiz, kural olarak fiilin gerçekleştiği andan itibaren istenebilir. Buna karşılık dilekçede faiz talebi hiç yazılmamışsa ya da başlangıç tarihi gösterilmemişse, hüküm bu talebi kapsamaz. Islahla artırılan miktara ilişkin faiz başlangıcının ayrıca belirtilmesi de sık atlanan bir ayrıntıdır.
Birden Fazla Sorumlu Varsa
Zarara birlikte sebep olan kişiler bakımından sorumluluk müteselsil olabilir. Bu durumda davanın tamamına mı yoksa yalnızca bir sorumluya mı yöneltileceği stratejik bir tercihtir ve iç ilişkideki rücu dengesini de etkiler. Sorumlulardan yalnızca birine dava açılmışsa, diğerlerine karşı süre işlemeye devam eder; bu nedenle taraf seçimi zamanaşımı takvimiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Fiilin niteliği, zararın kapsamı ve tarafların sayısı hesabı doğrudan değiştirdiğinden, talep oluşturulmadan önce dosyanızın belgeleri üzerinden hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.