Zamanaşımı tartışmasında taraflar çoğu zaman sürenin uzunluğunu konuşur; oysa dosyaların büyük kısmı sürenin ne zaman başladığı ve arada kesilip kesilmediği noktasında düğümlenir. Alacaklı için sorun, kesilmeyi sağlayan işlemi belgeyle gösterememektir; borçlu için sorun ise def'i doğru zamanda ve doğru biçimde ileri sürülmemesidir.
Def'i kendiliğinden dikkate alınmaz
Zamanaşımı bir def'idir; hâkim tarafından resen gözetilmez. Türk Borçlar Kanunu bakımından borç zamanaşımına uğradığında ortadan kalkmaz, eksik borca dönüşür. Bunun pratik sonucu şudur: def'i ileri sürülmedikçe dava kabul edilebilir ve zamanaşımına uğramış borç için yapılan ödeme geri istenemez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde def'inin cevap dilekçesiyle ve süresi içinde ileri sürülmesi gerekir; sonradan ileri sürülmesi karşı tarafın açık muvafakatine ya da usul kurallarının izin verdiği istisnai hâllere bağlıdır.
Süre ne zaman işlemeye başlar
Başlangıç anı her ilişkide aynı değildir. Sözleşmeden doğan alacaklarda kural olarak muacceliyet anı esas alınırken, haksız fiilden doğan taleplerde zararın ve failin öğrenilmesi belirleyicidir. Ayıplı mal ve hizmetlerde tüketici mevzuatının kendi süre rejimi devreye girer; ayıbın gizlenmiş olması hâlinde ise farklı bir değerlendirme yapılır. Dosyada ilk yapılması gereken, hangi hukuki sebebe dayanıldığının netleştirilmesi ve başlangıç anının belgeyle sabitlenmesidir.
Kesilmeyi ispatlayan belgeler
Sürenin kesildiğini ileri süren taraf bunu ispatla yükümlüdür. Uygulamada kesilmeye dayanak gösterilen ve ispat gücü yüksek olan kayıtlar şunlardır:
- Borcun ikrarını içeren yazışma, cari hesap mutabakatı veya taahhütname
- Kısmi ödemeye ilişkin dekont ve muhasebe kaydı
- Açılan davanın veya başlatılan icra takibinin tarihini gösteren belge
- Rehin veya kefaletle güvence verilmesine ilişkin işlem
- Karşı tarafın alacağı kabul ettiğini gösteren teklif ve uzlaşma yazıları
İhtarname ile kesilme arasındaki fark
Yaygın bir yanılgı, çekilen her ihtarnamenin zamanaşımını kestiği yönündedir. İhtarname temerrüdün kurulması ve delil oluşturulması bakımından değerlidir; ancak kesilme, kanunda sayılan işlemlere bağlıdır. Bu nedenle sürenin sonuna yaklaşıldığında yalnızca ihtar göndermekle yetinmek yerine, takip veya dava yoluyla süreci fiilen kesecek bir adım planlanmalıdır.
Kontrol adımları
- Talebin hukuki sebebi ve tabi olduğu süre rejimi belirlenir.
- Başlangıç anı, sözleşme ve yazışma tarihleriyle sabitlenir.
- Kesilme iddiasına dayanak her belge tarih sırasıyla listelenir.
- Borçlu tarafta def'i, cevap dilekçesine açıkça ve gerekçeli yazılır.
- Süre sonuna yaklaşan alacaklarda dava veya takip takvimi öne alınır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı süre rejimini değiştirebileceğinden, somut alacak bakımından hukuki değerlendirme alınması önerilir.