Sözleşmeden doğan tazminat taleplerinde tartışma çoğunlukla olayın nasıl geliştiği üzerinde değil, sözleşme metninin ne anlama geldiği üzerinde yürür. Aynı madde, taraflardan birine göre kesin bir taahhüt, diğerine göre iyi niyet beyanıdır. TBK bu noktada tarafların gerçek ve ortak iradesinin araştırılmasını esas alır. Bu rehber, tazminat iddiasını sözleşmenin lafzına ve uygulamasına tutarlı biçimde bağlamaya odaklanır.
Önce Yükümlülük Haritası
İlk adım, sözleşmeyi baştan sona okuyup her maddeyi edim, süre, şart ve yaptırım sütunlarına ayırmaktır. Bu harita çıkarılmadan yazılan dilekçelerde, ihlal edildiği söylenen yükümlülüğün metinde tam olarak nerede yer aldığı gösterilemez. Ekler, teknik şartname ve sipariş formları da sözleşmenin parçası olarak aynı tabloya girmelidir.
Metnin Uygulanma Biçimi Bir Yorum Verisidir
Tarafların sözleşmeyi fiilen nasıl uyguladığı, yorumda güçlü bir dayanaktır. Yıllarca kabul edilen bir teslim usulü, geç ödemeye ses çıkarılmaması ya da yazışmalarda kullanılan tanımlar, metnin belirsiz kaldığı noktalarda yol gösterir. Bu nedenle e-postalar ve toplantı notları tarih sırasıyla derlenip, hangi maddeyi aydınlattığı belirtilerek sunulmalıdır.
Genel İşlem Koşulu Tartışmasını Atlamamak
- Metnin taraflardan biri tarafından tek yanlı hazırlanıp hazırlanmadığı
- Karşı tarafa gerçekten müzakere imkânı tanınıp tanınmadığı
- Sorumsuzluk, cezai şart ve yetki kayıtlarının konumu ve yazım biçimi
- Tüketici sıfatının bulunduğu hâllerde TKHK kapsamındaki korumanın ayrıca değerlendirilmesi
Talebin Usulen Doğru Kurulması
Uygulamada sık görülen usul kusuru, zararın hesaplanabilir olduğu hâllerde belirsiz alacak gibi dava açmak ya da tersine, hesabın bilirkişi incelemesine muhtaç olduğu bir dosyada tek kalem bir miktarla bağlı kalmaktır. HMK çerçevesinde talep sonucunun nasıl kurulacağı, zararın belirlenebilirliğine göre baştan kararlaştırılmalı; ıslah ihtimali dava planına dahil edilmelidir.
Temerrüt ve İhtarın Zamanlaması
Faiz başlangıcı, fesih hakkının doğumu ve cezai şart talebi çoğu kez usulüne uygun bir ihtara bağlıdır. İhtarın içeriği, muhatabı ve gönderim biçimi belgelenmemişse, esasen haklı bir talep sırf bu eksik nedeniyle tartışmalı hâle gelir. İhtar metninde verilen sürenin makul olup olmadığı da ayrıca not edilmelidir.
Sözleşme uyuşmazlıklarında sonucu metnin kendi kurgusu belirlediğinden, burada anlatılanlar genel bir çalışma yöntemidir; somut sözleşme ve yazışma dosyası üzerinden hukuki değerlendirme alınması önerilir.