Bir sözleşmenin ihlal edildiğini bilmek yetmez; TBK sisteminde alacaklının haklarını kullanabilmesi çoğu zaman usulüne uygun bir bildirime bağlıdır. İhbarın içeriği, muhatabı ve gönderim biçimi hatalı olduğunda dönme, fesih veya gecikme tazminatı talepleri esasa girilmeden sonuçsuz kalabilir. Tüketici tarafın bulunduğu ilişkilerde TKHK'nın koruyucu hükümleri, uyuşmazlık yargıya taşındığında ise HMK'nın ispat düzeni devreye girer.
İhbar Neden Hakkın Kendisi Kadar Önemli
Borçlunun temerrüde düşmesi kural olarak alacaklının ihtarına bağlıdır; ifa günü sözleşmede belirli bir tarihe bağlanmışsa ihtar aranmaz. Bu ayrımın yapılmaması, faiz başlangıcının ve tazminat hesabının yanlış kurulmasına yol açar. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde ise alacaklının seçimlik haklarını kullanabilmesi için genellikle önce uygun bir ek süre verilmesi gerekir; ek süre verilmeden yapılan dönme beyanı, sözleşmeyi haksız feshetmiş sayılma riskini doğurur.
Bildirim Metnini Kurarken Kontrol Edilecekler
- Muhatap doğru mu: sözleşmenin tarafı mı, temsilci mi, kefil mi ayrı ayrı belirlenmeli.
- İhlal somut mu: hangi edimin, hangi tarihte, hangi ölçüde yerine getirilmediği yazılmalı.
- Talep ölçülebilir mi: ifa mı, ek süre mi, dönme mi istendiği tereddütsüz ifade edilmeli.
- Süre makul mü: verilen ek sürenin işin niteliğine uygunluğu gerekçelendirilmeli.
- Sonuç uyarısı var mı: süre sonunda kullanılacak hak açıkça bildirilmeli.
Gönderim Biçimi ve İspat Değeri
Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname, içeriğin ve tarihin ispatı bakımından en güçlü araçtır. Kayıtlı elektronik posta, tarafların sözleşmede kabul ettiği elektronik adres üzerinden yapıldığında benzer bir ispat gücü sağlar. Buna karşılık salt mesajlaşma uygulaması üzerinden yapılan bildirimlerde muhatabın kimliği ve mesajın bütünlüğü tartışmaya açık kalır. Sözleşmede bildirim adresi ve yöntemi kararlaştırılmışsa, bundan sapmak tek başına usule aykırılık iddiasının dayanağı olur.
İhbar Sonrası Dosyanın Kurgulanması
İhtar gönderildikten sonra alacaklının davranışı da hukuki sonuç doğurur. Ek süre içinde kısmi ifa kabul edilirse, dönme hakkının kullanılmasında tutarsızlık iddiası gündeme gelebilir. Bu nedenle ihtar sonrası tüm yazışmalar tek bir dosyada, tarih sırasıyla saklanmalı; kabul edilen ve reddedilen ifa kalemleri ayrı ayrı not edilmelidir. Ticari nitelikteki ilişkilerde ayıp ihbarının kısa sürede yapılması gereği, ayrı bir takvim satırı olarak izlenmelidir.
Yukarıdaki çerçeve tipik ihlal senaryoları için yol göstericidir; sözleşmenizdeki özel kayıtlar, cezai şart ve tahkim hükümleri bu sıralamayı değiştirebilir. Bildirim göndermeden önce metnin bir hukukçu gözüyle okunması, sonradan düzeltilemeyecek beyanların önüne geçer.