Bir mal veya işin sözleşmeye aykırı çıkması, tek başına hak kazandırmaz. Ayıptan doğan hakların korunması, ayıbın zamanında, doğru muhataba ve ispatlanabilir biçimde bildirilmesine bağlıdır. Bu rehber, TBK ve TKHK çerçevesinde ayıp ihbarının nasıl kurulacağını, HMK usulünde bu bildirimin nasıl delillendirileceğini ve şeklen hatalı bir ihbarın hangi noktada hak kaybına dönüştüğünü uygulama diliyle ele alır.
Ayıbın Türü, İhbarın Takvimini Belirler
Açık ayıp ile gizli ayıp ayrımı teorik değil, tamamen takvimsel bir ayrımdır. Açık ayıpta gözden geçirme yükümlülüğü teslimle birlikte işlemeye başlar; gizli ayıpta belirleyici an, ayıbın fark edildiği ya da olağan bir özenle fark edilebileceği andır. Dosyanın ilk gününde yapılması gereken iş, teslim tarihini, muayene imkânının fiilen doğduğu tarihi ve ayıbın öğrenildiği tarihi ayrı ayrı yazmaktır. Bu üç tarih tek bir kutuda toplandığında, karşı taraf ihbarın geç yapıldığı savunmasını çok kolay kurar.
Şekil Kusurunun Doğurduğu Kayıplar
- İhbarın satış temsilcisine yapılıp asıl satıcıya ulaşmaması
- Telefon görüşmesiyle yetinilip yazılı iz bırakılmaması
- Bildirimde ayıbın somutlaştırılmayıp genel şikâyetle geçiştirilmesi
- Tüketici işlemi ile ticari iş ayrımının kurulmaması ve yanlış rejime göre süre hesabı
- İhbarla birlikte seçimlik hakkın belirtilmesi gerekirken bunun boş bırakılması
İhbar Metninde Bulunması Gerekenler
- Sözleşmenin tarihi, konusu ve tarafların açık kimliği
- Teslim tarihi ile ayıbın fark edildiği tarihin ayrı ayrı gösterilmesi
- Ayıbın teknik olarak tarif edilmesi: hangi işlev, hangi ölçüde eksik
- Delil dayanağı: fotoğraf, servis kaydı, teslim tutanağı, yazışma çıktısı
- İleri sürülen talebin adının konması ve makul bir cevap süresi tanınması
Bildirimden Talebe Geçiş
İhbar, hakkı saklı tutan bir işlemdir; talebi kendiliğinden karşılamaz. Bu nedenle ihbardan sonraki adım, seçimlik hakların hangisinin dosyanın menfaatine uyduğunu değerlendirmektir. Onarım talebi ilişkiyi sürdürürken, dönme talebi sözleşmeyi tasfiye eder ve karşılıklı iade rejimini devreye sokar. Bedelden indirim ise ölçülebilir bir rakam gerektirir; bu rakamı destekleyecek keşif, teknik rapor veya piyasa değeri karşılaştırması ihbar aşamasında hazırlanmaya başlanmalıdır.
İspat Yükü ve Yazışma Disiplini
Uyuşmazlık yargıya taşındığında tartışma çoğunlukla ayıbın varlığı üzerinde değil, ihbarın yapılıp yapılmadığı üzerinde yoğunlaşır. Bu yüzden bildirimin ulaştığı anı belgeleyen bir kanal seçilmeli, gönderi kayıtları dosyada ayrı bir başlık altında tutulmalıdır. Karşı taraftan gelen ve ayıbı zımnen kabul eden yazışmalar da aynı dosyada saklanmalıdır; uygulamada en güçlü delil çoğu zaman karşı tarafın kendi cevabıdır.
Aşağıdaki metin genel bilgilendirme amacı taşır. Ayıp bildiriminde süre ve şekil sonuçları, sözleşmenin niteliğine ve tarafların sıfatına göre değişebileceğinden, kendi dosyanız için bir hukukçuyla birlikte değerlendirme yapılması yerinde olur.