Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde ilk soru çoğu zaman miktar değil, kapıdır: doğrudan dava mı açılacak, yoksa önce arabulucuya mı gidilecek? TBK, HMK ve tüketici ilişkileri bakımından TKHK ekseninde bu tercihin yanlış yapılması, dosyanın esasına hiç girilmeden usulden reddine yol açabilir. Aşağıdaki liste, dilekçe yazılmadan önce yapılacak nitelendirmeyi adım adım kurar.
İlişkinin niteliği kapıyı belirler
Haksız fiil, tek başına arabuluculuk zorunluluğu doğurmaz; belirleyici olan tarafların sıfatı ve ilişkinin türüdür. Uyuşmazlık ticari dava sayılıyorsa ya da satıcı ile tüketici arasındaki bir işleme dayanıyorsa, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartı olabilir. Aynı olaydan hem sözleşmeye hem haksız fiile dayalı talep doğduğunda, iki hukuki sebebin usul rejimi ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
Nitelendirme hatasının maliyeti
- Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki bir talebin doğrudan dava konusu yapılması ve dosyanın usulden reddedilmesi
- Arabuluculuk son tutanağının, dava dilekçesine eklenmemesi
- Görüşmeye yalnızca bir talep kaleminin taşınması, davada ise kapsamın genişletilmesi
- Sigorta şirketi gibi zorunlu muhatabın süreç dışında bırakılması
- Zamanaşımının işlediğinin gözden kaçması
Görüşme öncesi hazırlık sırası
- Zararı kalemlere ayırın: maddi zarar, kazanç kaybı, tedavi ve bakım gideri, manevi tazminat.
- Her kalemi tek bir belgeye bağlayın; toplam rakam yerine hesabın kendisini gösterin.
- Kusur oranına ilişkin elinizdeki verileri, uzman görüşü de dahil olmak üzere görüşmeye hazır getirin.
- Kabul edilebilir en düşük çözüm ile talep edilen tutar arasındaki aralığı, görüşmeye girmeden belirleyin.
- Anlaşma sağlanırsa metnin hangi kalemleri kapattığını ve feragat kapsamını açıkça yazın.
Anlaşma belgesi ve icra kabiliyeti
Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesinin değeri, ödeme koşullarının netliğiyle ölçülür. Ödeme tarihi, hesap bilgisi, gecikme halinde uygulanacak sonuç ve tarafların karşılıklı ibra kapsamı metinde yer almıyorsa, uyuşmazlık kılık değiştirerek geri döner. Belgenin icra edilebilirliği bakımından öngörülen usulün tamamlanması da ayrıca izlenmelidir.
Görüşme başarısız olursa dava planı
Anlaşmama tutanağı, davanın da haritasıdır: karşı tarafın hangi noktada direndiği görülmüştür. Dava dilekçesi bu direnç noktasına odaklanmalı, kusur ve nedensellik bağı delil listesiyle birlikte kurulmalıdır. Zamanaşımı bakımından, olayın aynı zamanda suç oluşturması halinde farklı bir sürenin gündeme gelebileceği de değerlendirilmelidir.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; hangi talebin zorunlu arabuluculuğa tabi olduğu, olayın ve tarafların niteliğine göre değişir. Başvurudan önce dosyanızın belgeleriyle birlikte hukuki değerlendirme almanız, usul kaynaklı kayıpları önler.