Sözleşmeden doğan tazminat taleplerinde dosyayı kaybettiren neden çoğu zaman haksızlık değil, yanlış kurulmuş bir başlangıçtır. TBK'nın sorumluluk düzeni, HMK'nın ispat ve dava şartı kuralları ile ilişki tüketici işlemi niteliğindeyse TKHK'nın özel yolu, hangi kapının çalınacağını birlikte belirler. Bu rehber, dilekçe yazılmadan önce yapılması gereken ayrımlara odaklanır.
Önce İlişkinin Niteliğini Belirleyin
Aynı olay, tarafların sıfatına göre farklı yollara ayrılabilir. İki tacir arasındaki bir teslim gecikmesi ile aynı ürünün son kullanıcıya satışından doğan uyuşmazlık, ne aynı mahkemede ne de aynı ön koşullarla görülür. Bu nedenle ilk soru şudur: taraflar tacir mi, ilişki tüketici işlemi mi, yoksa genel hükümlere tabi bir sözleşme mi?
Dava Açmadan Önce Aşılması Gereken Eşikler
- Ticari nitelikteki alacak ve tazminat taleplerinde arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden usulden reddedilir.
- Tüketici işlemlerinde uyuşmazlığın parasal değeri, hakem heyeti ile tüketici mahkemesi arasındaki sınırı çizer; sınırın altındaki talep için doğrudan dava açmak sonuç vermez.
- Muacceliyet ve temerrüt için ihtar gerekiyorsa, ihtarın çekilmiş ve tebliğ edilmiş olması dosyanın omurgasıdır.
- Sözleşmede yetki veya tahkim kaydı varsa, dilekçe yazılmadan önce bu kaydın geçerliliği değerlendirilmelidir.
Zararı Belgeye Dönüştürme Adımları
- Fiili zarar ile yoksun kalınan kâr kalemlerinin ayrı başlıklar hâlinde ve rakamsal dayanağıyla ayrıştırılması.
- Her kalem için en az bir yazılı dayanak: fatura, ödeme dekontu, teslim tutanağı, yazışma çıktısı.
- Ayıp veya eksik ifa iddiasında muayene ve bildirim adımlarının tarihiyle birlikte kayda geçirilmesi.
- Uzmanlık gerektiren zarar hesabında, keşif ve bilirkişi talebinin dilekçede açıkça istenmesi.
- Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihinin bilinçli yapılması; bu tercih ıslah ve faiz başlangıcını doğrudan etkiler.
Yanlış Kapıya Başvurunun Görünmeyen Maliyeti
Usulden ret yalnızca zaman kaybı değildir; yeniden başvuru anına kadar geçen sürede zamanaşımı işlemeye devam eder ve karşı taraf malvarlığını tasfiye etmek için fırsat kazanır. Bu yüzden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz ihtimali, doğru mahkemenin belirlenmesiyle aynı anda değerlendirilmelidir.
Kapanış Notu
Bu içerik genel çerçeve sunar. Sözleşme metninin kendine özgü hükümleri sonucu değiştirebileceğinden, tazminat talebi öncesinde sözleşmenin bütünüyle bir hukukçu tarafından okunması yararlı olur.