Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde dosyanın kaderi çoğu zaman iki noktada belirlenir: zararın nasıl belgelendiği ve davanın hangi mahkemede açıldığı. TBK sorumluluğun şartlarını, usul mevzuatı ise ispat düzenini kurar; TKHK kapsamına giren bir ilişki varsa tablo tümüyle değişir.
Sorumluluğun Dört Unsurunu Ayrı Ayrı Belgeleyin
Hukuka aykırı fiil, zarar, illiyet bağı ve kusur birbirinden bağımsız olarak ispatlanır. Uygulamada dilekçeler zararı ayrıntılı anlatıp illiyet bağını varsayım olarak bırakır. Oysa aradaki nedensellik zayıfsa, zarar ne kadar açık olursa olsun talep karşılıksız kalabilir. Her unsur için ayrı bir delil başlığı açmak, dosyanın hangi noktada eksik olduğunu erken gösterir.
Görev: Asliye Hukuk mu, Tüketici mi, Ticaret mi?
Aynı olay, taraflar arasındaki ilişkiye göre farklı mahkemelerde görülür. Zarar bir tüketici işleminden doğuyorsa TKHK uyarınca tüketici mahkemesi, taraflar tacir ve uyuşmazlık ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Sigorta şirketine yöneltilen taleplerde ise dava açmadan önce izlenmesi gereken ayrı bir başvuru yolu bulunabilir. Görevsizlik kararı davayı bitirmez ancak aylarca süren bir gecikme ve ek masraf doğurur.
Yetki Kuralı Davacıya Seçenek Sunar
Haksız fiilden doğan davalarda usul mevzuatı birden fazla yer mahkemesini yetkili kılar: fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer ve zarar görenin yerleşim yeri. Bu seçenek, delillerin bulunduğu yer ile keşif yapılacak yer birlikte düşünülerek kullanılmalıdır. Seçim keyfi değil, delil erişimi gözetilerek yapılan bir tercih olmalıdır.
Dava Şartı Arabuluculuğu Atlamayın
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari ve tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden usulden reddedilir; bu arada zamanaşımı işlemeye devam eder. Son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi ve tutanakta uyuşmazlık konusunun doğru tanımlanması gerekir.
Zamanaşımı Tek Bir Süre Değildir
TBK, haksız fiilde zararın ve failin öğrenilmesine bağlı nispi bir süre ile fiil tarihinden işleyen mutlak bir süre öngörür. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza mevzuatındaki dava zamanaşımı daha uzunsa, o süre uygulanır. Bu kural, ceza dosyası devam ederken tazminat hakkının erken tükendiği yanılgısını ortadan kaldırır. Talebin şimdilik kaydıyla mı yoksa belirsiz alacak olarak mı açılacağı da bu değerlendirmeye bağlıdır.
Kapanış
Zararın miktarı kadar, o zararın hangi kapıda ve hangi belgeyle anlatıldığı önemlidir. Olayın niteliği, taraf sıfatları ve elinizdeki kayıtlar görülmeden yapılacak yorum eksik kalır; talebinizi bir hukukçuyla birlikte kurgulamanız yararınıza olacaktır.