Sözleşmesel alacaklarda hak kaybının en sessiz sebebi zamanaşımıdır. Alacaklı çoğu zaman yazışmayı sürdürdüğünü, dolayısıyla hakkını koruduğunu düşünür; oysa nezaket yazışmaları süreyi kesmez. TBK sisteminde süreyi kesen ve durduran haller sınırlı sayıdadır ve bunların çoğu doğru muhataba, doğru biçimde ulaşmayı gerektirir. Aşağıda ihbar ve zamanaşımı ilişkisi risk odaklı biçimde ele alınmaktadır.
Sürenin Başladığı Anı Belirleyen Ölçüt
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlar. Taksitli, dönemsel veya şarta bağlı edimlerde her kalemin muacceliyet tarihi ayrı ayrı hesaplanmalıdır. Sözleşmede bildirim şartı öngörülmüşse, bildirim yapılmadığı sürece muacceliyetin doğmayacağı haller de vardır. Alacak kalemlerini tek bir tabloda doğuş tarihi, muacceliyet tarihi ve dayanağı ile listelemek, sürenin hangi kalemde daralmakta olduğunu görünür kılar.
İhbarın Sonuç Doğurması İçin
- Muhatabın güncel adresi ve ticaret sicilindeki tebligat adresinin teyidi.
- Bildirimin sözleşmede kararlaştırılan şekle uygun yapılması.
- Temerrüt için gerekli ise ödeme süresi verilerek ihtar çekilmesi.
- İhtar metninde alacağın miktar ve dayanağının açıkça gösterilmesi.
- Gönderim ve teslim belgesinin dosyaya alınması.
Yalnızca elektronik posta ile yapılan bildirimlerde, karşı tarafın sistem kaydını inkâr etmesi ihtimaline karşı ayrıca kayıtlı iletişim kanalı kullanılması ispat yükünü hafifletir.
Yanlış Merciye Başvuru Nerede Doğar
Aynı alacak, tarafların sıfatına göre farklı mercilerde görülür. Tüketici işleminden doğan uyuşmazlıklarda TKHK kapsamındaki parasal sınıra göre hakem heyeti veya tüketici mahkemesi devreye girerken, iki tacir arasındaki ilişkide ticari dava kuralları uygulanır; adi ilişkilerde ise genel hükümler geçerlidir. Görevsiz mercide açılan dava süreyi bütünüyle kurtarmayabileceği gibi, bazı taleplerde dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Bu şart atlandığında dava usulden reddedilir ve bu sırada zamanaşımı işlemeye devam edebilir.
Dava mı, Takip mi
Elde imza veya kayıt varsa icra takibi hızlı sonuç verebilir; ancak itiraz ihtimali yüksek dosyalarda takibin durması yeni bir aşamayı zorunlu kılar. Delil durumu tartışmalıysa, doğrudan dava yolu daha öngörülebilir olabilir. Seçim yapılırken alacağın niteliğine göre uygulanacak zamanaşımı süresinin ne kadar kaldığı, karşı tarafın malvarlığı durumu ve HMK kapsamındaki ispat araçları birlikte değerlendirilmelidir.
Metindeki açıklamalar genel çerçeveyi tanıtmayı amaçlar. Sözleşme metniniz, yazışma geçmişiniz ve alacağın türü süreyi ve yetkili mercii değiştirebileceğinden, süre daralmışsa gecikmeden dosya bazlı bir değerlendirme yaptırmanız uygun olur.