Sözleşmeye aykırılık iddiasında haklı olmak ile haklılığı ispat edebilmek farklı şeylerdir. Uyuşmazlıkların önemli bir kısmı, ihlalin varlığından değil, ihlalin hangi belgeyle ve hangi merci önünde ortaya konacağının baştan planlanmamasından kaybedilir. Bu rehber, borç ilişkisinde ispat kurgusunu sözleşme metninden başlatan bir kontrol listesi sunar.
Sözleşmeden Doğan Uyuşmazlığın Rotasını Belirleyen Üç Soru
- Taraflar tacir mi? Ticari nitelikteki para alacaklarında arabuluculuğa başvuru dava şartıdır ve bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir.
- Karşı taraf tüketici mi? TKHK kapsamındaki ilişkilerde parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti ile tüketici mahkemesi arasındaki ayrım belirleyicidir.
- Sözleşmede yetkili mahkeme veya tahkim şartı var mı? Geçerli bir tahkim şartı varken mahkemeye gidilmesi, ilk itirazla karşılaşır.
İhtarın İspat Değeri
TBK sisteminde temerrüt, dönme ve tazminat taleplerinin çoğu, usulüne uygun bir ihtarın varlığına bağlıdır. İhtarın içeriğinde borcun konusu, miktarı ve verilen süre açıkça yer almalıdır. Sözlü uyarılar veya karşılıklı mesajlaşmalar bazı hâllerde yeterli görülmediğinden, ihtarın tebliğ edildiğini gösteren belge dosyanın omurgasını oluşturur. İhtar tarihi aynı zamanda faiz başlangıcı bakımından da sonuç doğurur.
Senetle İspat Kuralı ve Delil Sözleşmesinin İşlevi
HMK, belirli bir değerin üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatını öngörür; bu sınır her yıl güncellenir. Sınırın üzerindeki bir iddianın tanıkla ispatı kural olarak mümkün değildir. Taraflar sözleşme kurulurken hangi delillerin geçerli sayılacağını kararlaştırabilir; ticari defterler, elektronik yazışmalar veya teslim tutanakları bu kapsamda tanımlanabilir. Sözleşmeye eklenen böyle bir hüküm, uyuşmazlık çıktığında delil tartışmasını büyük ölçüde kısaltır.
Uyuşmazlık Doğduğunda İlk 30 Günün Kontrol Listesi
- Sözleşmenin imzalı asıl nüshası ve tüm ekleri, varsa değişiklik protokolleriyle birlikte bir araya getirilir.
- Edimin yerine getirildiğini gösteren irsaliye, tutanak, ödeme dekontu gibi belgeler tarih sırasına konur.
- Karşı tarafla yapılan yazışmalar kesintisiz biçimde arşivlenir; seçilmiş mesajlar sunmak güven sorunu yaratır.
- Zamanaşımı süresinin başlangıç tarihi belirlenir ve takvime işlenir.
- Zorunlu arabuluculuk gerekip gerekmediği daha ilk adımda kontrol edilir.
Talebin Yazılış Biçimi
Aynı olaydan aynen ifa, dönme ve tazminat gibi farklı talepler doğabilir; bunlar birbirinin alternatifi olduğundan dilekçede sıralamanın kurulması gerekir. Belirsiz alacak davası ile kısmi dava arasındaki tercih de faiz ve harç bakımından sonuç doğurur. Bu tercihin sonradan düzeltilmesi her zaman mümkün olmaz.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir ve somut sözleşmenizin metnine göre değişebilir. Talep göndermeden önce sözleşmenizin tamamını bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz, ilerleyen aşamada telafisi güç hataların önüne geçer.