Teslim alınan mal veya ifa edilen işte ayıp bulunduğunda, hakların korunması çoğu zaman ilk bildirime bağlıdır. TBK, HMK ve tüketici ilişkilerinde TKHK farklı ihbar rejimleri öngördüğünden, aynı olayda hem bildirim şekli hem başvuru mercii değişebilir. Bu kontrol listesi, ayıp ihbarında yanlış merciye başvuru ve gecikmiş bildirim risklerini azaltmayı amaçlar.
İlişkinin Niteliğini Baştan Belirleyin
Alıcı tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK'nın koruyucu hükümleri devreye girer ve uyuşmazlık tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi önüne taşınır. Her iki taraf da tacirse ilişki ticari nitelik kazanır; gözden geçirme ve bildirim yükümlülükleri daha sıkıdır, uyuşmazlık ise asliye ticaret mahkemesinin alanına girer. İki tarafın da tacir olmadığı adi ilişkilerde genel hükümler ve asliye hukuk mahkemesi gündeme gelir. Bu ilk ayrım yapılmadan gönderilen ihtar, doğru içerikte olsa bile yanlış usule bağlanabilir.
İhbar Metninde Bulunması Gerekenler
- Ayıbın somut tarifi: neyin, nerede, hangi ölçüde beklenen nitelikten saptığı.
- Ayıbın fark edildiği tarih ve nasıl fark edildiği.
- Seçilen hakkın açıkça yazılması: onarım, değişim, bedelden indirim veya sözleşmeden dönme.
- Verilen makul süre ve bu sürenin sonunda başvurulacak yol.
- Ekler: fatura, teslim tutanağı, fotoğraf, varsa teknik rapor.
Gizli Ayıp ve Süre Hesabı
Açık ayıplarda gözden geçirme sonrası derhâl bildirim beklenirken, gizli ayıplarda süre ayıbın ortaya çıktığı andan itibaren işler. Bu nedenle arıza tekrarlıyorsa her tekrarın tarihi ayrı ayrı kayda geçirilmelidir. Satıcının ayıbı bildiği veya bilmesi gerektiği hâllerde ise sürelere ilişkin savunmaların dinlenmeyeceği durumlar bulunur. Süre tartışmasını en aza indirmenin yolu, bildirimi ispatlanabilir bir kanalla yapmaktır.
Dava Öncesi Zorunlu Adımı Atlamayın
- Ticari nitelikli ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ile tazminat taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır.
- Tüketici mahkemesinde görülecek davalar bakımından da dava öncesi arabuluculuk aranır; hakem heyetinin görev alanına giren tutarlar ayrı değerlendirilir.
- Delil tespiti gerekiyorsa, mal onarılmadan veya iade edilmeden önce talep edilmelidir.
- Karşı tarafın cevabı ve tutanaklar, arabuluculuk aşamasında da dosyaya sunulmak üzere saklanır.
Ayıp uyuşmazlıklarında dosyanın kaderi genellikle ilk on beş günde şekillenir. Elinizdeki belgelerin hangi yolu desteklediğinden emin değilseniz, ihbar metnini göndermeden önce bir hukukçuya danışmanız sonraki aşamalarda ciddi avantaj sağlar.