Ticari ya da bireysel bir sözleşme aksadığında ilk refleks genellikle telefonla görüşmek olur. Oysa TBK sisteminde birçok hak, ancak usulüne uygun bir ihbar veya ihtardan sonra kullanılabilir hale gelir. Bu rehber, sözleşme ihlali karşısında yazışma düzenini kurarak usul riskini azaltmayı hedefler.
İhtarın Hukuki İşlevi Nedir?
İhtar yalnızca bir uyarı değildir; borçluyu temerrüde düşüren ve karşı tarafın seçimlik haklarının doğduğu anı belirleyen bir hukuki işlemdir. Temerrüt anı, gecikme faizinin başlangıcını, zararın hesaplanacağı dönemi ve fesih hakkının doğup doğmadığını etkiler. Vadesi belli bir borçta ihtar aranmayan haller bulunsa da, uygulamada yazılı bildirim yapmak ispat bakımından neredeyse her zaman lehe sonuç verir.
Süre Verme ve Seçimlik Haklar
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde borçlu temerrüde düştüğünde alacaklı, kural olarak uygun bir süre vererek ifayı isteyebilir; bu süre sonuçsuz kalırsa aynen ifa ve gecikme tazminatı, ifadan vazgeçip zararın giderilmesi ya da sözleşmeden dönme seçeneklerinden birini kullanır. Bu tercihin ihtarda peşinen ve yanlış biçimde açıklanması, sonradan başka bir yola geçmeyi zorlaştırır. İhtarda tercih yapmak yerine, önce ifa için süre verip sonuca göre ikinci bir bildirim göndermek çoğu dosyada daha esnek bir konum sağlar.
İhtarın Şekli ve İspatı
- Noter aracılığıyla gönderim, hem içeriği hem tarihi ispat ettiğinden en güçlü seçenektir.
- Kayıtlı elektronik posta, tarafların bu yöntemi kabul ettiği ilişkilerde geçerli bir alternatiftir.
- Sözleşmede bildirimlerin belirli bir adrese veya yönteme yapılacağı kararlaştırılmışsa bu kayda uyulmalıdır.
- Adres değişikliği bildirilmemişse, sözleşmede yazılı adrese yapılan tebligatın sonuçları tartışılır.
- Muhatabın tüzel kişi olması hâlinde bildirimin yetkili temsilciye ulaşması sağlanmalıdır.
Metinde Sık Yapılan Hatalar
- Hangi edimin ne zaman yerine getirilmediğinin somut olarak yazılmaması
- Alacağın tutarının ve hesaplama yönteminin gösterilmemesi
- Verilen sürenin belirsiz ifadelerle bırakılması
- Sözleşmenin dayanak maddelerine hiç atıf yapılmaması
- Cezai şart talebinin ihtarda hiç dile getirilmemesi
Tüketici İlişkisi Varsa Ek Katman
Karşı taraf tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK'nın koruyucu hükümleri devreye girer ve sözleşmedeki bazı kayıtlar bu nedenle uygulanamaz hale gelebilir. Bu ihtimalde ihtar metninin daha ölçülü kurulması, ilerideki dava aşamasında haksız şart tartışmasına zemin bırakmamak açısından önemlidir. Dava aşamasında ise HMK'nın delil bildirimine ilişkin düzeni gereği, yazışmaların tamamı baştan sunulacak biçimde arşivlenmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. İhtar metnini göndermeden önce bir hukukçuya inceletmeniz, sonradan geri alınamayacak beyanlardan kaçınmanızı sağlar.