Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde dosyanın kaderini çoğu zaman zararın büyüklüğü değil, dilekçenin hangi kapıdan girdiği belirler. Aynı olay, tarafların sıfatına göre farklı mahkemelerin görev alanına düşebilir; üstelik haksız fiilde yetki için kanun birden fazla seçenek sunar. Bu rehber, tazminat hesabı ile merci seçimi arasındaki bağı kuruyor.
Önce görev: asliye hukuk her zaman doğru adres değil
Haksız fiil tazminatında genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Ancak taraflar arasındaki ilişki bu tabloyu değiştirir. Zarar bir mal veya hizmet alımından doğuyor ve zarar gören tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK çerçevesinde tüketici mahkemesi; her iki taraf da tacir olup uyuşmazlık ticari işletmelerini ilgilendiriyorsa asliye ticaret mahkemesi devreye girer. Görev kamu düzenindendir; taraflar itiraz etmese bile mahkeme kendiliğinden inceler.
Haksız fiilde yetki: tek adres değil, seçenek listesi
HMK, genel yetki kuralı olarak davalının yerleşim yeri mahkemesini gösterirken haksız fiil için ek seçenekler tanır. Fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer, zararın meydana gelme ihtimalinin bulunduğu yer ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemeleri bu seçenekler arasındadır. Bu, davacıya stratejik bir alan açar: delillerin bulunduğu yer, keşif yapılacak yer ve tanıkların bulunduğu yer birlikte düşünülerek seçim yapılabilir.
Tazminat hesabı ile merci seçimi neden birbirine bağlı?
Zararın miktarı hesap edilebilir değilse belirsiz alacak davası, kısmen biliniyorsa kısmi dava gündeme gelir. Bu tercih yalnızca harç meselesi değildir; talebin sonradan artırılması, faiz başlangıcı ve zamanaşımının kesilme kapsamı bu tercihe bağlıdır. Bilirkişi incelemesi gerektiren bedensel zarar dosyalarında hesap raporunun hangi verilerle hazırlanacağı da dilekçedeki talep kurgusuna göre şekillenir.
Hesabı ayakta tutan belgeler
- Olayın oluşunu gösteren tutanak, rapor veya kayıtlar
- Zararı somutlaştıran fatura, ödeme belgesi ve gelir kaydı
- Bedensel zararda sağlık kurulu raporu ve tedavi giderleri dosyası
- Kusur oranına ilişkin teknik değerlendirme kaynakları
Yanlış merci seçildiğinde bedeli nedir?
Yetki itirazı, kesin yetki hâlleri dışında ilk itiraz olarak süresinde ileri sürülmezse dinlenmez; bu nedenle davalı tarafın da takvimi vardır. Davacı bakımından ise görevsizlik ya da yetkisizlik kararı verilmesi hâlinde dosya kendiliğinden aktarılmaz. Kararın kesinleşmesinden sonra işleyen iki haftalık süre içinde doğru mahkemeye başvurulmazsa dava açılmamış sayılır ve haksız fiil zamanaşımı bakımından kazanılmış bir konum kalmaz.
Uygulanabilir sıralama
- Tarafların sıfatı belirlenir, görevli mahkeme buna göre saptanır.
- Yetki seçenekleri arasından delil merkezine en yakın olan tercih edilir.
- Zamanaşımının başlangıcı, fiilin ve failin öğrenilme tarihine göre yazılır.
- Talep türü belirsiz alacak veya kısmi dava olarak bilinçle seçilir.
- Ceza soruşturması varsa dosya numarası dilekçede gösterilir.
Bu metin bilgilendirme amaçlıdır ve her dosyaya doğrudan uygulanabilecek bir şablon sunmaz. Olayın gerçekleştiği yer, tarafların sıfatı ve zararın niteliği hesabı da mercii de değiştirebileceğinden, dava açmadan önce dosyanızın hukuki değerlendirmesini yaptırmanız önerilir.