Ayıplı ifa iddiası aynı anda üç farklı rejime girebilir ve hangi rejime girdiği, hem arabuluculuğun zorunlu olup olmadığını hem de görevli mahkemeyi değiştirir. Bu ayrım yapılmadan başlatılan süreç, esasa hiç girilmeden usulden reddedilebilir.
Önce İlişkinin Niteliğini Belirleyin
- Tüketici işlemi ise: TKHK uygulanır, parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi devreye girer.
- Ticari iş ise: Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından dava şartı arabuluculuk uygulanır ve görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.
- Genel bir borç ilişkisi ise: TBK hükümleri uygulanır, görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir.
Aynı olayda satıcı tacir, alıcı tüketici olabilir; bu durumda belirleyici olan satıcının sıfatı değil, işlemin tüketici işlemi niteliğini taşıyıp taşımadığıdır.
Arabuluculuk Bürosunun Yetkisi Ayrı Bir Sorundur
Dava şartı arabuluculukta başvuru, yetkili arabuluculuk bürosuna yapılmalıdır; yetki kuralları esas olarak HMK'daki genel yetki mantığını izler. Karşı taraf yetkiye itiraz ederse, itirazı sulh hukuk mahkemesi inceler ve büro yetkisiz bulunursa süreç yeniden kurulur. Bu, dava açma süresinin kritik olduğu dosyalarda ciddi bir risktir; başvurudan önce karşı tarafın yerleşim yeri ile borcun ifa edildiği yer birlikte kontrol edilmelidir.
Muayene ve Bildirim Külfeti Sürecin Kilit Noktası
Ayıp iddiasında en sık kaybedilen nokta, ayıbın süresinde ve usulünce bildirilmemesidir. Açık ayıplarda teslimden sonra gözden geçirme ve derhal bildirim beklenirken, gizli ayıplarda süre ayıbın ortaya çıktığı andan itibaren değerlendirilir. Bildirim mutlaka yazılı ve tarihi belgelenebilir bir kanalla yapılmalıdır; sözlü şikayetlerin ispatı çoğu zaman mümkün olmaz.
Son Tutanaktan Sonraki Kısa Süre
Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlandığında, açılacak davanın dilekçesine son tutanağın eklenmesi gerekir. Bu belge eklenmezse mahkeme kısa bir kesin süre verir; bu süre içinde de tamamlanmazsa dava usulden reddedilir. Uygulamada dosyaların bir kısmı esas tartışılmadan bu nedenle kapanır.
Talebi Ölçülebilir Yazmak
- Hangi seçimlik hakkın kullanıldığını belirtin: onarım, ayıpsız misliyle değişim, bedel indirimi ya da sözleşmeden dönme.
- Bedel indirimi isteniyorsa hesaplama yöntemini gösterin.
- Ayıbın giderilmesi için yapılan masrafları belgeleyerek ayrı kalem hâline getirin.
- Ayıp nedeniyle doğan diğer zararları, ayıba ilişkin taleplerden ayrı başlıkta talep edin.
- Teknik inceleme gerekiyorsa delil tespiti ihtiyacını baştan değerlendirin.
Buradaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Sözleşme metni, tarafların sıfatı ve teslim koşulları izlenecek yolu belirgin biçimde değiştirir; başvuru yapmadan önce ilişkinin hukuki niteliğinin bir hukukçuyla netleştirilmesi zaman kaybını önler.