Sözleşmeden doğan alacaklarda süre yönetimi, çoğu zaman alacağın kendisinden daha belirleyicidir. TBK bakımından zamanaşımına uğramış bir alacak kendiliğinden ortadan kalkmaz; ancak karşı taraf bunu savunma olarak ileri sürdüğünde mahkeme alacağı hüküm altına alamaz. Arabuluculuk aşaması devreye girdiğinde ise bu hesap, sürenin durduğu ve yeniden işlemeye başladığı anlar üzerinden yeniden kurulmalıdır.
Zamanaşımı bir savunmadır, kendiliğinden dikkate alınmaz
Zamanaşımı definin taraflarca ileri sürülmesi gerekir; hâkim bunu kendiliğinden gözetmez. Alacaklı bakımından bu, sürenin dolmasına az kalmış bir dosyada dahi hak arama yolunun tümüyle kapanmadığı anlamına gelir. Borçlu bakımından ise definin cevap dilekçesinde ve süresinde ileri sürülmemesi, telafisi güç bir kayıp doğurur. HMK'nın iddia ve savunmanın genişletilmesine ilişkin düzeni, bu tercihi ilk dilekçeler aşamasında kesinleştirir.
Arabuluculuk süreyi nasıl etkiler
Arabuluculuk mevzuatı gereğince, arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bu koruma ancak usulüne uygun bir başvuru varsa devreye girer. Yetkisiz büroya yapılan ve karşı tarafın yetki itirazı üzerine sonuçlanan bir süreçte korumanın kapsamı tartışmalı hâle gelir; bu nedenle karşı tarafın yerleşim yeri ve iş yeri bilgileri başvurudan önce doğrulanmalıdır.
Doğru sıralama: önce merci, sonra dilekçe
- Uyuşmazlığın niteliği belirlenir: ticari nitelikte bir alacak mı, tüketici işlemi mi, adi bir sözleşme ilişkisi mi.
- Dava şartı olarak arabuluculuğun gerekip gerekmediği kontrol edilir.
- TKHK kapsamındaki bir uyuşmazlıkta parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti ile mahkeme ayrımı yapılır.
- Zamanaşımı tablosu sözleşme tarihine değil, alacağın muaccel olduğu tarihe göre kurulur.
- İhtarname, dekont ve yazışmalar sürenin kesilmesi ihtimali yönünden gözden geçirilir.
Yanlış mercie başvuru neden telafi edilemez
Dava şartı olan arabuluculuğa başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir ve bu arada süre işlemeye devam eder. Aynı şekilde, hakem heyetine götürülmesi gereken bir tüketici uyuşmazlığının doğrudan mahkemeye taşınması ya da mahkemelik bir talebin heyete sunulması yalnızca zaman kaybı değil, sürenin dolması sonucunu da doğurabilir. Borcun ikrarı, kısmi ödeme veya taahhüt gibi olguların sürenin yeniden işlemeye başlamasını sağladığı hâller de bu tabloya işlenmelidir.
Kapanış notu
Her sözleşme ilişkisinin süre rejimi kendi hükümlerine ve işin niteliğine göre farklılaşır. Yukarıdaki çerçeve genel bir yol haritasıdır; alacağınızın türüne göre hesabın doğrulanması için hukuki destek almanız önerilir.