Teslim edilen malın veya yapılan işin sözleşmeye uygun olmadığı iddiası, hukuk düzeninde tek bir kalıpla ilerlemez. Aynı ayıp iddiası, tarafların sıfatına göre üç ayrı mahkemenin önüne gidebilir. Bu nedenle dosyanın ilk sorusu ayıbın var olup olmadığı değil, kimin kime karşı hangi sıfatla dava açtığıdır.
Sıfat Görevi Belirler
- Alıcı tüketici, satıcı ise ticari ya da mesleki amaçla hareket ediyorsa uyuşmazlık TKHK kapsamındadır ve tüketici mahkemesi görevlidir.
- Her iki taraf da tacir ve iş ticari işletmeleriyle ilgiliyse dava ticari nitelik taşır; asliye ticaret mahkemesi görevlidir ve para alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır.
- Taraflardan hiçbiri bu tanımlara girmiyorsa genel hüküm olarak TBK uygulanır ve asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
İhbar Külfeti: Sessizlik Hak Kaybıdır
Ayıbın varlığı tek başına yetmez; alıcının muayene ve ihbar külfetini yerine getirmesi beklenir. Tacirler arasında bu süreler kanunda çok kısa tutulmuştur ve gözden geçirmede fark edilebilecek ayıplar için sürenin kaçırılması, malın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurur. Gizli ayıplarda ise sürenin başlangıcı, ayıbın ortaya çıktığı andır. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlemesi hâlinde ise kısa sürelerden yararlanamayacağı kabul edilir.
Delil Tespiti: Dava Açılmadan Önce Yapılacak İş
Ayıp iddialarının çoğu, dava sırasında malın değişmiş veya kullanılmış olması nedeniyle ispatlanamaz hâle gelir. HMK'nın delil tespiti kurumu, bu riski karşılamak için vardır. Tespit talebi, henüz dava açılmadan da yapılabilir ve bilirkişi eliyle mevcut durumun kayda geçmesini sağlar. Tespit dosyasının, sonradan açılacak davanın dosyası içine alınmasının talep edilmesi de unutulmamalıdır.
Seçimlik Hakları Baştan Netleştirin
- Sözleşmeden dönme, bedelde indirim, onarım ve ayıpsız misliyle değişim seçeneklerinden hangisinin kullanıldığı ihtarda açıkça yazılır.
- Seçilen hakka uygun talep sonucu, dava dilekçesinde ölçülebilir biçimde (tutar veya edim olarak) gösterilir.
- Zararın ayıptan doğan doğrudan zarar mı, yoksa dolaylı zarar mı olduğu ayrı kalemler hâlinde açıklanır.
- Alternatif talep sıralaması kurularak, birinci talebin reddi hâlinde ikinci talebin incelenmesi sağlanır.
Sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı, izlenecek yolu tamamen değiştirebilir. Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; ihtar göndermeden önce dosyanızın hukuki nitelendirmesini bir uzmana yaptırmanız yerinde olur.