Teslim alınan malın sözleşmeye aykırı çıkması hâlinde hakların korunması, çoğu zaman davadan önce yapılan bildirime bağlıdır. TBK, HMK ve TKHK farklı ihbar rejimleri öngörür; hangi rejimin uygulanacağı ise tarafların sıfatına göre değişir. Bu rehber, ayıp ihbarının zamanı, şekli ve sonrasında başvurulacak mercii ele alır.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
Alıcı, teslim aldığı malı işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmek ve saptadığı ayıpları satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Bu bir borç değil külfettir; yerine getirilmezse mal zımnen kabul edilmiş sayılır. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın ortaya çıktığı anda yapılmalıdır. Satıcının ayıbı kasten gizlediği hâller bu kuralın dışındadır ve alıcı lehine ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Tacirler Arasında Süreler Kısalır
Her iki taraf için ticari iş niteliğindeki satışlarda TTK, muayene ve ihbar için çok kısa süreler öngörür. Bu sürelerin kaçırılması, malın ayıpsız kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurur. Tüketici işlemlerinde ise TKHK'nın koruyucu rejimi uygulanır ve tüketici, kanunda sayılan seçimlik haklarını kullanır. Aynı ürün, alıcının sıfatına göre tümüyle farklı bir hukuki çerçeveye tabi olur.
İhbarın Şekli ve İspatı
Kanun ihbar için kural olarak belirli bir şekil aramaz; ancak ispat yükü bildirimi yapan taraftadır. Bu nedenle pratikte tercih edilmesi gereken yollar şunlardır:
- Noter aracılığıyla ihtarname göndermek,
- Kayıtlı elektronik posta ile bildirimde bulunmak,
- Teslim sırasında tutanak tutup karşı tarafa imzalatmak.
İhbar metninde ayıbın hangi noktada olduğu, ne zaman fark edildiği ve hangi talebin ileri sürüldüğü açıkça yazılmalıdır. Belirsiz bir memnuniyetsizlik bildirimi, sonradan ihbar olarak kabul edilmeyebilir.
Uyuşmazlık Hangi Merciin Önüne Gider
İhbara rağmen çözüm sağlanamazsa görev şu şekilde belirlenir: tüketici işlemlerinde uyuşmazlık değerine göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi; her iki taraf için ticari iş niteliğindeki satışlarda asliye ticaret mahkemesi ve para talepleri bakımından ön basamak olarak arabuluculuk; bunların dışındaki adi satışlarda ise HMK uyarınca genel görevli mahkeme. Yetki bakımından davalının yerleşim yeri yanında malın teslim edildiği yer de gündeme gelebilir.
İhbar Yapılmamışsa Elde Kalanlar
Süresinde ihbar yapılmamış olması her hakkın yitirildiği anlamına gelmez. Satıcının ağır kusuru veya ayıbı gizlemesi, sözleşmede verilen garanti taahhütleri ve haksız fiil ya da sebepsiz zenginleşme hükümleri koşulları varsa ayrıca değerlendirilebilir. Ancak bu yolların ispat yükü çoğu zaman daha ağırdır.
Bu metin genel bir bakış sunar; malın niteliği, tarafların sıfatı ve sözleşmedeki özel hükümler sonucu değiştirebilir. İhbar süreleri kısa işlediğinden, ayıbı fark ettiğiniz anda bildirimi yapıp ardından hukuki değerlendirme almanız en güvenli sıralamadır.