Tazminat talebiyle mahkemeye giden dosyaların bir kısmı esasa hiç girilmeden usulden reddedilir. Sebep çoğunlukla iddianın zayıflığı değil, zorunlu arabuluculuk adımının atlanmasıdır. Tersi de olur: dava şartı olmayan bir uyuşmazlık için arabulucuya gidilir, süreç haftalarca uzar ve bu arada zamanaşımı savunmasına zemin hazırlanır.
Önce Talebin Hukuki Dayanağını Tespit Etmek
Arabuluculuğun dava şartı olup olmadığı, talebin adına değil kaynağına bakılarak belirlenir. Aynı olaydan doğan bir tazminat talebi, sözleşmeye aykırılığa dayandırıldığında farklı, haksız fiile dayandırıldığında farklı bir usul rejimine girebilir. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce şu ayrım netleştirilmelidir: talep TBK kapsamında sözleşmesel bir yükümlülüğün ihlaline mi dayanıyor, ticari iş niteliğinde mi, yoksa TKHK kapsamında tüketici işlemi mi.
Yanlış Merci Riskinin İki Yönü
- Eksik adım: zorunlu arabuluculuğa tabi bir alacak veya tazminat talebinde doğrudan dava açmak. Bu durumda mahkeme esasa girmeden dava şartı yokluğundan ret kararı verir.
- Gereksiz adım: dava şartı olmayan bir talep için arabuluculuk sürecini beklemek ve bu süreçte ihtiyati tedbir gibi acil koruma yollarını geciktirmek.
- Karma dosya: aynı dilekçede biri dava şartına tabi, diğeri tabi olmayan iki talebin birleştirilmesi. Bu ihtimalde taleplerin ayrıştırılması gerekir.
Arabuluculuk Aşamasını Boşa Harcamamak
Uygulamada süreç çoğu kez şekli bir toplantıya indirgeniyor. Oysa bu aşama, karşı tarafın savunma hattını dava açılmadan önce görmenin en ucuz yoludur. Toplantıya giderken zarar kalemlerinin hesap tablosu, dayanak belgeler ve varsa uzman değerlendirmesi hazır olmalıdır. Rakamı belirsiz bırakılan bir talep, karşı tarafı ciddi bir teklif üretmeye zorlamaz.
Anlaşma sağlanırsa düzenlenen belgenin kapsamı çok dikkatli yazılmalıdır. Feragat ifadesinin hangi kalemleri kapsadığı, ileride ortaya çıkabilecek zararların saklı tutulup tutulmadığı ve ödeme takvimi açıkça gösterilmelidir. İcra edilebilirlik bakımından belgenin niteliği de baştan planlanmalıdır.
Anlaşmama Hâlinde Dava Hazırlığı
- Son tutanağın tarihi kaydedilir; dava açma süresi bakımından bu tarih başlangıç noktasıdır.
- Son tutanak dava dilekçesine eklenir; eksik ek nedeniyle dosya kesintiye uğramamalıdır.
- Zarar kalemleri maddi, manevi ve varsa yoksun kalınan kâr olarak ayrı ayrı ve HMK usulüne uygun biçimde talep edilir.
- Belirsiz alacak, kısmi dava veya tam dava tercihi bilinçli yapılır; bu tercih faiz başlangıcını ve harç yükünü etkiler.
- Karşı tarafın arabuluculukta ileri sürdüğü savunmalara karşı delil listesi önceden tamamlanır.
Değerlendirme
Tazminat dosyalarında usul, esasın önünde yürür. Hangi yolun zorunlu hangisinin ihtiyari olduğu mevzuat değişiklikleriyle genişleyebildiğinden, dilekçe hazırlanmadan önce güncel düzenlemenin kontrol edilmesi gerekir. Talebin dayanağı ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, süreci başlatmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla gözden geçirmenizi öneririz.