Sözleşmeye aykırılık iddiası çoğu zaman haklı, buna karşın dosya çoğu zaman zayıftır. Sebebi basittir: ihlal yaşandığı anda kayıt tutulmaz, aylar sonra geriye dönük belge toplanmaya çalışılır. TBK ve HMK'nın ispat düzeni ise ihlal anında oluşturulmuş belgeyi ödüllendirir.
İhlali Taşıyan Üç Katman
Sağlam bir dosya, birbirini doğrulayan üç katmandan oluşur:
- Yükümlülük katmanı: sözleşme metni, ekleri, teklif ve sipariş formları; edimin içeriğini ve ifa zamanını gösterir.
- İfa katmanı: teslim tutanakları, irsaliyeler, hakediş ve ödeme kayıtları; kimin neyi ne zaman yaptığını ortaya koyar.
- İletişim katmanı: yazışmalar, ihtarlar, toplantı notları; ihlalin karşı tarafa bildirildiğini ve verilen sürenin akıbetini gösterir.
İhtarname Bir Formalite Değildir
Karşı tarafı temerrüde düşürmek, çoğu talebin ön koşuludur. İhtarda edimin açıkça belirtilmesi, uygun bir süre verilmesi ve sürenin sonunda hangi hakkın kullanılacağının bildirilmesi gerekir. "Gereğinin yapılması" biçimindeki muğlak metinler, sonradan dönme veya tazminat talebinin dayanağını zayıflatır. Tebligatın hangi adrese, hangi tarihte ulaştığı ise sürelerin başlangıcı bakımından dosyanın en kritik verisidir.
Senetle İspat Kuralı ve Kaçış Kapıları
Belirli bir parasal sınırı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı kuraldır; bu sınır her yıl güncellendiğinden, işlemin yapıldığı yıl için geçerli tutar kontrol edilmelidir. Senet yoksa şu yollar devreye girer:
- Delil başlangıcı sayılabilecek yazılı bir belge bulunması.
- Karşı tarafın açık muvafakati.
- İşin niteliği gereği senet alınmasının beklenemeyeceği hâller.
- Ticari defterler ve fatura kayıtlarının karşılıklı incelenmesi.
Elektronik yazışmaların değeri, içeriğin karşı tarafça inkâr edilip edilmemesine göre değişir. İnkâr ihtimaline karşı yazışmaların bütünlüğünün tespiti, dava açılmadan önce yapılacak bir delil tespiti talebiyle güvence altına alınabilir.
Seçimlik Haklar Arasında Sıralama
Borçlu temerrüde düştüğünde alacaklının önünde birden fazla yol vardır: ifayı talep edip gecikme zararını istemek, ifadan vazgeçip ifa yerine tazminat istemek veya sözleşmeden dönmek. Bu tercih dosyanın tümünü belirler; dönmeyi seçen taraf, ifaya bağlı taleplerini kural olarak sürdüremez. Bu nedenle tercih, delil durumu ve karşı tarafın ödeme kabiliyeti birlikte değerlendirilmeden yazıya dökülmemelidir.
Dava Öncesi Zorunlu Aşamalar
Ticari nitelikteki para ve tazminat alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır; sözleşmenin tarafı tüketici ise TKHK kapsamındaki hakem heyeti başvurusu gündeme gelir. Bu aşamalar atlandığında dava usulden reddedilir ve zamanaşımı bakımından değerli haftalar kaybedilir. Arabuluculuk görüşmesine hazırlıksız gitmek de ayrı bir kayıptır: sunulmayan belge, ileride "neden o gün söylenmedi" sorusunu doğurur.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenin tipi, tarafların sıfatı ve kararlaştırılan özel klozlar sonucu değiştirebileceğinden, ihtar gönderilmeden önce hukuki değerlendirme alınması tavsiye edilir.