Ayıp iddiasının kaderi çoğunlukla ilk hafta içinde belirlenir. Mal onarıma gönderildikten veya kullanılmaya devam edildikten sonra ayıbın niteliğini kanıtlamak güçleşir. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu rehber, delilin korunması ile başvurunun doğru mercie yöneltilmesini birlikte ele alıyor.
Önce Sıfat Tespiti
Aynı bozuk ürün, alıcının sıfatına göre bambaşka bir hukuki rejime tabidir. Ticari amaçla hareket eden alıcı ile kişisel kullanım için alışveriş yapan tüketici, farklı ihbar süreleri ve farklı başvuru kapılarıyla karşı karşıyadır. Faturanın şahsa mı şirkete mi kesildiği, ödemenin hangi hesaptan yapıldığı bu tespitte belirleyici olur ve karşı taraf ilk itirazını genellikle buradan yükseltir.
Muayene ve İhbar Refleksi
- Teslim alınan mal gecikmeksizin gözden geçirilir; açık ayıplar hemen kayda geçirilir.
- Ayıp bildirimi yazılı ve tarihli olarak yapılır; sözlü şikayet ispat açısından zayıftır.
- Gizli ayıplar ortaya çıktığı anda bildirilir, bekletilmez.
- Bildirimin ulaştığı ispatlanabilir bir kanal seçilir.
Delil Tespiti: Malı Teslim Etmeden Önce
Ayıplı olduğu iddia edilen şey satıcıya veya servise teslim edildiğinde, ayıbın kaynağına ilişkin en önemli kanıt karşı tarafın eline geçmiş olur. Bu nedenle dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi, uyuşmazlığın seyrini değiştirebilir. Tespit talebinde ayıbın hangi teknik başlıkta incelenmesi gerektiği somut olarak yazılmalı, yalnızca genel bir inceleme istenmemelidir. Fotoğraf ve video kayıtlarının tarih bilgisiyle birlikte saklanması da tamamlayıcı bir adımdır.
Talep Sırasını Kurmak
Seçimlik hakların hepsi aynı anda ileri sürülemez; hangi hakkın kullanıldığı ihtarnamede net biçimde belirtilmelidir. Onarım talep edildikten sonra hiçbir gerekçe göstermeden sözleşmeden dönmeye geçilmesi, karşı tarafa savunma imkanı verir. Bu nedenle ihtarname metninde asıl talep ile terditli talep açıkça sıralanır ve makul bir süre tanınır.
Yanlış Kapı, Kaybedilen Süre
- Ticari nitelikteki bir uyuşmazlığın tüketici merciine taşınması,
- Tüketici işlemi olduğu halde doğrudan genel mahkemeye gidilmesi,
- Dava şartı niteliğindeki ön aşama tamamlanmadan dava açılması,
- Üretici, ithalatçı ve satıcı arasında husumetin yanlış kişiye yöneltilmesi.
Bu başlıkların her biri, esasa hiç girilmeden dosyanın reddiyle sonuçlanabilir ve bu arada zamanaşımı işlemeye devam eder.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir; sözleşmenin türü, malın cinsi ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Ayıp iddiasını ileri sürmeden önce delil ve merci planını birlikte kurmak, sonradan telafisi zor kayıpları önler.