Tazminat taleplerinde dilekçenin hukuki gerekçesi güçlü olsa bile, talep edilen rakamın nasıl oluştuğu gösterilemediğinde dosya çoğu zaman eksik hesapla sonuçlanır. TBK, HMK ve ilişkinin niteliğine göre TKHK hükümleri çerçevesinde yürüyen bu tür dosyalarda iki ayrı sorun aynı anda çözülmelidir: zararın ispatı ve talebin hangi mahkemede ileri sürüleceği.
Zararı Kalem Kalem Ayrıştırmak
Hesap çalışmasının ilk adımı, tek bir toplam rakam yerine kalemlerin ayrıştırılmasıdır. Sözleşmenin hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesinden doğan zarar, sözleşmenin geçerli olduğuna güvenilerek yapılan masraflardan doğan zarardan farklı biçimde hesaplanır. Aynı dosyada yoksun kalınan kazanç, yapılan giderler, ikame temin bedeli ve gecikmeden doğan kalemler ayrı satırlarda gösterilmezse bilirkişi incelemesi de dağınık kalır. Faiz türü ve başlangıç anı da bu ayrıştırmaya bağlıdır.
Hesap Raporunun Delil Değeri
Özel hesap raporu ya da uzman görüşü, mahkeme bilirkişisinin yerini almaz; ancak talebin denetlenebilir bir yönteme dayandığını gösterir. Raporun dayandığı belgeler dosyaya ayrıca sunulmalı, kullanılan varsayımlar açıkça yazılmalıdır. Karşı tarafın hesabına itiraz edilirken de itirazın hangi kaleme, hangi gerekçeyle yöneldiği tek tek belirtilmelidir; genel nitelikli itirazlar raporun benimsenmesini engellemez.
Görev, Arabuluculuk ve Zaman Kaybı
Talebin niteliği görevi belirler. İlişki bir tüketici işlemine dayanıyorsa belirli parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar tüketici hakem heyetine, üzerindekiler tüketici mahkemesine aittir. İki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili bir uyuşmazlıkta ise asliye ticaret mahkemesi görevlidir ve ticari davalarda alacak ile tazminat talepleri bakımından arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Bu şart yerine getirilmeden açılan dava esasa girilmeden reddedilir; arada geçen süre ise zamanaşımı savunmasını güçlendirebilir. Genel hükümlere dayanan haksız fiil talepleri bakımından da yetki seçenekleri farklı olduğundan, dilekçe yazılmadan önce görev ve yetki birlikte kararlaştırılmalıdır.
Miktar Baştan Belirlenemiyorsa
Zararın kapsamı dava açılırken tam olarak hesaplanamıyorsa, HMK kapsamındaki dava türleri arasından duruma uygun olanı seçilmelidir. Miktarın karşı tarafın elindeki kayıtlara bağlı olduğu hâllerde bu kayıtların celbi talep edilmeli, hesap netleştiğinde talep sonucu usulüne uygun biçimde artırılmalıdır. Bu tercih yapılmadan açılan dar kapsamlı davada, sonradan artırılan kısım için zamanaşımı tartışması gündeme gelebilir.
Uygulama Sırası
- İlişkinin niteliği belirlenir: tüketici işlemi, ticari iş veya genel hüküm.
- Zorunlu arabuluculuk kapsamı kontrol edilir ve gerekiyorsa süreç tamamlanır.
- Zarar kalemleri tabloya dökülür, her kalemin dayanağı belgeyle eşleştirilir.
- Faiz türü ve başlangıç tarihi kalem bazında yazılır.
- Dava türü ve talep sonucu, hesabın kesinlik derecesine göre seçilir.
Bu metin yalnızca yol gösterici niteliktedir. Tazminat hesabı sözleşmenin metnine ve olayın gelişimine göre önemli ölçüde değişebileceğinden, dosyanızı açmadan önce hukuki değerlendirme almanız önerilir.