Ayıp iddiasında dosyayı kaybettiren şey genellikle malın gerçekten ayıplı olmaması değil, ayıbın zamanında ve ispatlanabilir biçimde bildirilmemesidir. TBK, HMK ve TKHK arasındaki uygulama alanı farkı ise talebin hangi mahkemeye götürüleceğini belirler. Bu rehber, ayıp bildiriminin ispatı ve sözleşme yorumunun delillendirilmesi üzerinedir.
Muayene ve İhbarın Kaydı
Teslim alınan malın gözden geçirilmesi ve tespit edilen ayıbın karşı tarafa bildirilmesi, sonraki bütün taleplerin ön koşuludur. Bildirimin yapıldığını ispatlamak, içeriğini ispatlamak kadar önemlidir. Bu nedenle telefon görüşmesi yerine yazılı kanallar tercih edilmeli; noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta veya karşı tarafın yanıt verdiği e-posta zinciri saklanmalıdır. Gizli ayıplarda ise ayıbın ortaya çıktığı an ayrıca belgelenmelidir.
Sözleşme Metnini Okumanın Yöntemi
Uyuşmazlık çıktığında sözleşme baştan sona tek bir soruyla okunmalıdır: taraflar bu edimden ne beklemişti? Bu beklentiyi gösteren unsurlar çoğu zaman sözleşme metninin dışındadır:
- Sözleşme öncesi teklif, şartname ve teknik dosya
- Tanıtım materyalleri ve satış görüşmelerindeki yazılı vaatler
- Numune veya prototip teslimine ilişkin tutanaklar
- Tarafların önceki işlemlerinde oluşmuş uygulama alışkanlığı
- Ödeme planındaki kabul ve teslim koşulları
Belirsiz kalan hükümlerin, sözleşmeyi hazırlayan taraf aleyhine yorumlanması ve genel işlem koşullarının denetimi bu aşamada gündeme gelir.
Seçimlik Hakların Sırası ve Ölçülebilirliği
Ayıplı ifada ileri sürülebilecek talepler tek bir bütün değildir: bedel indirimi, ayıbın giderilmesi, ayıpsız misliyle değişim veya sözleşmeden dönme. Dilekçede yalnızca biri seçilip diğerleri hiç anılmadığında, ilerleyen aşamada talep değiştirmek usul engellerine takılabilir. Bedel indirimi isteniyorsa indirim oranının hangi hesaplamayla bulunduğu, onarım isteniyorsa maliyetin nasıl belirlendiği baştan gösterilmelidir.
Hangi Kapı? Tüketici, Ticari ve Genel Hüküm Ayrımı
Aynı ayıp iddiası, tarafların sıfatına göre bambaşka bir yola girer. Alıcı tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK'nın kendi başvuru düzeni ve parasal sınıra bağlı hakem heyeti–tüketici mahkemesi ayrımı işler. Her iki taraf da tacir olup uyuşmazlık ticari işletmeyle ilgiliyse dava ticaret mahkemesine gider ve ticari davalarda arabuluculuk dava şartı gündeme gelir. Bunların dışındaki ilişkilerde TBK'nın genel hükümleri uygulanır. Yanlış kapıya gidilmesi hâlinde dosya görev yönünden reddedilir; bu arada geçen sürede hak düşürücü süre ve zamanaşımı işlemeye devam eder.
Bilirkişi İncelemesine Hazırlık
Ayıp davalarının kaderini genellikle teknik rapor belirler. Malın bozulmadan muhafazası, mümkünse dava öncesinde delil tespiti yaptırılması ve incelenecek hususların soru listesi hâlinde mahkemeye sunulması, raporun eksik kalmasını önler.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşme türüne ve tarafların sıfatına göre sonuç değiştiğinden, talepte bulunmadan önce hukuki değerlendirme alınması tavsiye edilir.