Bir zarara uğrayan tarafın karşılaştığı ilk usul sorusu şudur: doğrudan dava mı açılacak, yoksa önce arabulucuya mı gidilecek? TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu sorunun tek bir cevabı yoktur; talebin niteliği ve tarafların sıfatı belirleyicidir. Yanlış tercih, dosyanın dava şartı yokluğundan usulden reddine ya da tersine, gereksiz bekleme sırasında zamanaşımının işlemesine yol açar.
Dava Şartı Arabuluculuğun Kapsamı
Arabuluculuk, bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce tüketilmesi gereken zorunlu bir aşamadır. Bu kapsam kanunla belirlenmiştir ve zaman içinde genişlemiştir; ticari nitelikteki para alacakları, işçilik alacakları, tüketici uyuşmazlıklarının bir bölümü ve kira ilişkisinden doğan bazı talepler bu grupta yer alır. Haksız fiilden doğan tazminat talebi ise kendiliğinden bu kapsama girmez; belirleyici olan uyuşmazlığın hukuki niteliğidir. Örneğin her iki taraf tacir ise ve zarar ticari işletmelerini ilgilendiriyorsa, talep ticari dava niteliği kazanabilir ve zorunlu arabuluculuk gündeme gelir.
Zamanaşımı Saati Nasıl İşler
Haksız fiile dayanan tazminat talebinde süre, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işlemeye başlar; ayrıca fiilin gerçekleştiği andan itibaren işleyen bir üst sınır vardır. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunlarında daha uzun bir zamanaşımı öngörülmüşse, tazminat talebi bakımından da bu daha uzun süre uygulanabilir. Bu ihtimalin gözden kaçırılması, süresi geçtiği düşünülen bir talebin gereksiz yere terk edilmesine yol açar.
Arabuluculuk Başvurusunun Süreye Etkisi
- Arabuluculuk bürosuna yapılan başvuru, sürecin devamı boyunca zamanaşımını etkiler; bu koruma başvurunun usulüne uygun yapılmasına bağlıdır.
- Anlaşmama tutanağının düzenlendiği tarih, dava açma süresi bakımından yeni bir başlangıç noktası oluşturur.
- Anlaşma tutanağı, şartları taşıdığında icra edilebilir nitelik kazanır; bu nedenle içeriği dava dilekçesi kadar dikkatle yazılmalıdır.
- Tutanakta yer alan kabul beyanları, sonraki yargılamada aleyhe kullanılabilecek nitelikte olabilir.
Talebi Doğru Kurmak
- Zarar kalemleri maddi ve manevi olarak ayrılır; maddi zarar tedavi gideri, kazanç kaybı ve malvarlığı eksilmesi biçiminde kalemlendirilir.
- Fail ile birlikte sorumluluğu doğabilecek kişiler belirlenir; birden fazla sorumlu varsa talep buna göre kurulur.
- Kusur oranını etkileyebilecek olgular baştan not edilir; zarar görenin kendi davranışı indirim sebebi olabilir.
- Talebin ticari nitelik taşıyıp taşımadığı ve buna bağlı olarak arabuluculuk zorunluluğu değerlendirilir.
Kapanış
Bu açıklamalar, tazminat taleplerinde usul tercihini kolaylaştırmak için hazırlandı. Olayın gerçekleşme biçimi, tarafların sıfatı ve zararın niteliği izlenecek yolu esaslı biçimde değiştirir. Süre konusunda tereddüt varsa, dilekçe hazırlanmadan önce dosyanın bir hukukçuyla değerlendirilmesi yerinde olur.