Bir sözleşme ihlal edildiğinde en pahalı hata, doğrudan dava açmak değil, hiçbir yazılı adım atmadan beklemektir. TBK sisteminde alacaklının hangi hakları kullanabileceği çoğu zaman usulüne uygun bir ihtar çekilip çekilmediğine bağlıdır. İhtarın içeriği ve zamanlaması, ileride açılacak davanın sınırlarını baştan belirler.
İhtarın Gerekli Olduğu ve Olmadığı Hâller
Kural olarak borçlunun temerrüde düşmesi için ihtar gerekir. Ancak ifa gününün taraflarca birlikte belirlendiği ya da sözleşmenin niteliğinden belirli bir tarihte ifa edilmesi gerektiği anlaşılan hâllerde, ayrıca ihtara gerek kalmadan temerrüt doğabilir. Bu ayrımın gözden kaçırılması, faiz başlangıç tarihinin tartışmalı hâle gelmesine yol açar.
İhtarnamede Verilen Sürenin Ölçüsü
Borçluya tanınan sürenin makul olması beklenir. Teknik bir imalatın tamamlanması ile basit bir ödemenin yapılması için gereken süre aynı değildir. Gereğinden kısa bir süre tanınması, sonradan sürenin yeterli olmadığı yönünde savunmaya zemin hazırlar. İhtarın noter aracılığıyla gönderilmesi zorunlu olmasa da, gönderim ve tebliğ tarihinin ispatı bakımından pratik bir üstünlük sağlar.
Seçimlik Hakların Kullanılma Anı
- Aynen ifa ve gecikme tazminatı talebi
- İfadan vazgeçip müspet zararın talep edilmesi
- Sözleşmeden dönerek verilenlerin iadesi ve menfi zarar talebi
Bu seçenekler arasında yapılan tercihin karşı tarafa açıkça bildirilmesi gerekir. Bir seçenek kullanıldıktan sonra diğerine dönülmesi kural olarak mümkün olmadığından, ihtarnamenin metni yazılmadan önce hangi sonucun hedeflendiğine karar verilmelidir.
Sürekli Edimli Sözleşmelerde Fesih
Kira, hizmet veya bayilik gibi sürekli edimli ilişkilerde geriye etkili dönme yerine ileriye etkili fesih söz konusu olur. Fesih bildiriminin hangi tarihte hüküm doğuracağı ve bildirim süresinin sözleşmede özel olarak düzenlenip düzenlenmediği kontrol edilmelidir. Karşı tarafın tüketici sıfatını taşıdığı ilişkilerde ise TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler devreye girer ve sözleşmedeki aleyhe kayıtlar tartışmalı hâle gelebilir.
İhtardan Davaya Geçişte Takvim
İhtarda verilen süre dolduğunda hemen dava açılması zorunlu değildir; ancak beklemenin de bir maliyeti vardır. Delillerin bozulması, karşı tarafın malvarlığını azaltması ve zamanaşımının işlemeye devam etmesi bu maliyetin başlıca kalemleridir. HMK kapsamında delil tespiti veya ihtiyati haciz gibi geçici korumaların gerekip gerekmediği bu aşamada değerlendirilmelidir.
Bu yazı yol gösterici niteliktedir. Sözleşme tipi ve ihlalin ağırlığı hangi hakkın kullanılacağını değiştireceğinden, ihtarname göndermeden önce metnin bir hukukçu tarafından gözden geçirilmesi tavsiye edilir.