Teslim edilen mal ya da yapılan iş sözleşmede vaat edilen nitelikte değilse, alıcının elindeki hakların tamamı tek bir ön koşula bağlıdır: ayıbın süresinde ve ispatlanabilir biçimde bildirilmesi. Bu adım atlandığında, sonrasında hangi mercie gidilirse gidilsin talep büyük ölçüde zayıflar. TBK, TTK ve TKHK aynı olgu için farklı ihbar rejimleri öngördüğünden, kanal seçimi de ilk günden belirlenmelidir.
Muayene ve İhbar: Üç Farklı Rejim
Tacirler arasındaki satımda muayene ve ihbar süreleri oldukça kısadır: açıkça belli olan ayıplarda iki gün, muayeneyle ortaya çıkarılabilecek ayıplarda sekiz gün, sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise öğrenmenin ardından derhal bildirim beklenir. Genel hükümlere tabi satımda alıcının uygun süre içinde bildirim yükümlülüğü vardır. Tüketici işlemlerinde ise koruyucu bir rejim uygulanır ve ayıp sorumluluğu için daha uzun süreler öngörülmüştür.
Bildirimi İspatlanabilir Kılmak
- Telefon görüşmesi yerine yazılı kanal tercih edilir; ihtarname tebliğ şerhiyle birlikte saklanır.
- Bildirimde ayıbın ne olduğu teknik olarak tarif edilir; "bozuk" ifadesi tek başına yetersizdir.
- Teslim tarihi ve ayıbın fark edildiği tarih ayrı ayrı yazılır.
- Ürünün kullanımına devam edilip edilmediği not edilir; bu husus sonradan tartışma konusu olur.
- Delil tespiti gerektiren hâllerde mahkemeden tespit istenmesi baştan değerlendirilir.
Hangi Kanal: Arabuluculuk, Hakem Heyeti, Dava
Talep tüketici sıfatıyla ileri sürülüyorsa ve tutar yıllık olarak güncellenen parasal sınırın altındaysa tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Sınırın üzerindeki ve tüketici mahkemesinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda ise dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır. İki tacir arasındaki, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan uyuşmazlıklarda da arabuluculuk dava şartı olarak işler. Aynı olayın hangi sıfatla ileri sürüldüğünü belirlemeden yapılan başvuru, çoğu zaman baştan tekrarlanmak zorunda kalır.
Talep Kalemini Seçme Sırası
- Ayıbın niteliği belirlenir: giderilebilir mi, sözleşmenin amacını ortadan kaldırıyor mu?
- Onarım, ayıpsız misliyle değişim, bedel indirimi ve sözleşmeden dönme seçenekleri karşılaştırılır.
- Seçilen hak, karşı tarafa açık ve yazılı biçimde bildirilir.
- Ayrıca uğranılan zarar varsa, tazminat talebi ayrı bir kalem olarak hesaplanır.
- Arabuluculuk müzakeresine, bu kalemler rakamsal karşılıklarıyla birlikte girilir.
Anlaşmanın İçeriği
Arabuluculuk tutanağında yalnızca tutar değil; teslim tarihi, onarım süresi, garanti kapsamı ve yükümlülük yerine getirilmezse doğacak sonuçlar da yazılmalıdır. Eksik yazılan tutanak, ikinci bir uyuşmazlığın başlangıcı hâline gelir.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; tarafların sıfatı, ayıbın türü ve teslim tarihi süre hesabını değiştirir. İhbar süreleri kısa olduğundan, ayıbı fark ettiğiniz anda hukuki görüş almanız faydalı olacaktır.