Tazminat taleplerinde en can yakıcı kayıp, alacağın haklı olmasına rağmen sürenin dolmasıdır. Zamanaşımı yalnızca takvimle değil, talebin hangi makama yöneltildiğiyle de yakından ilgilidir: görevsiz bir mahkemeye ya da yetkisiz bir kurula taşınan istem, süreyi güvenceye aldığı sanılırken çoğu zaman beklenen etkiyi doğurmaz.
Süreyi Başlatan An ile Hesabı Kuran An Aynı Değildir
TBK sisteminde haksız fiilden doğan taleplerde süre, zararın ve sorumlunun öğrenilmesine bağlanan bir başlangıca ve her hâlde işleyen daha uzun bir üst sınıra dayanır. Sözleşmeye aykırılıkta ise başlangıç, borcun muaccel olduğu andır. Aynı olay hem sözleşmesel hem haksız fiil sorumluluğu doğurabildiğinden, dosya kurulurken hangi hukuki sebebin daha geniş bir zaman aralığı sağladığı baştan tespit edilmelidir.
Hangi Kapı: Mahkeme, Hakem Heyeti, Arabulucu
- Ticari nitelikli para ve tazminat alacaklarında arabulucuya başvuru dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden reddedilir.
- Tüketici işlemlerinde TKHK kapsamında her yıl ilan edilen parasal sınırın altındaki talepler tüketici hakem heyetine, üstündekiler tüketici mahkemesine gider.
- Genel nitelikli tazminat istemleri asliye hukuk, ticari iş sayılanlar asliye ticaret mahkemesinin görev alanındadır.
Görev kuralları kamu düzenindendir; tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez ve mahkemece kendiliğinden gözetilir.
Yanlış Kapıya Vurulduğunda Ne Olur?
Dava görevsizlik veya yetkisizlik nedeniyle reddedilirse, HMK uyarınca dosyanın görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesi süresinde talep edilmelidir; aksi hâlde dava açılmamış sayılır. Zamanaşımı yönünden ise kanun, usulden reddedilen davanın ardından öngörülen ek süre içinde yeniden dava açılması hâlinde ilk başvuru tarihine bağlanan bir koruma tanır. Bu ek süre kaçırıldığında, ilk davanın kesme etkisi de ortadan kalkar.
Hesabı Süreyle Birlikte Kurmak
- Zarar kalemleri fiili zarar, yoksun kalınan kazanç ve temerrüt faizi olarak ayrıştırılır.
- Her kalem için muacceliyet tarihi ve buna bağlı süre başlangıcı not edilir.
- İhtar, kısmi ödeme veya borcun ikrarı gibi süreyi kesen işlemler tarihleriyle arşivlenir.
- Belirsiz alacak ya da kısmi dava tercihi, harç yükü ve zamanaşımı etkisiyle birlikte değerlendirilir.
Son Söz
Zamanaşımı savunması karşı tarafça ileri sürülmedikçe dikkate alınmasa da, planlamayı buna güvenerek yapmak riskli bir tercihtir. Alacağın niteliğine göre süre ve merci farklılaştığından, hesap tablosunu ve başvuru yolunu bir avukatla birlikte gözden geçirmenizde yarar vardır.