Haksız fiil dosyalarında talep edilen tutarın nasıl hesaplandığı kadar, davanın hangi mahkemede ve hangi ön adımlar tamamlandıktan sonra açıldığı da sonucu doğrudan etkiler. TBK, HMK ve tüketici işlemlerinde TKHK ekseninde bu rehber, tazminat kalemlerinin kurgusunu ve merci seçiminde yapılan hataları ele alıyor.
Aynı Olay, Farklı Mahkeme
Haksız fiil kavramı geniş olduğu için, olayın gerçekleştiği ilişki türü görevli mahkemeyi değiştirir. İşveren-işçi ilişkisinden doğan zarar iş mahkemesine, tüketici işleminden kaynaklanan zarar tüketici mahkemesine veya parasal sınıra göre tüketici hakem heyetine, iki tacir arasındaki ticari ilişkiden doğan zarar asliye ticaret mahkemesine, bunların dışındaki genel nitelikteki talepler ise asliye hukuk mahkemesine yöneltilir. Trafik kazalarında sigorta şirketine karşı doğrudan dava açılmadan önce şirkete yazılı başvuru yapılması gerekir; bu adım atlandığında dava usulden reddedilebilir.
Tazminat Kalemlerinin Ayrıştırılması
- Fiili zarar: onarım, tedavi, nakil ve benzeri belgelenebilir harcamalar.
- Kazanç kaybı: çalışılamayan dönem ve gelir belgeleriyle desteklenen kayıp.
- Kalıcı zarar: sürekli iş göremezlik veya değer kaybı gibi hesap gerektiren kalemler.
- Manevi tazminat: olayın ağırlığı, tarafların durumu ve kusur derecesiyle ilişkilendirilerek gerekçelendirilir.
- Faiz: başlangıç tarihi ve türü talep sonucunda açıkça belirtilir.
Belirsiz Alacak mı, Kısmi Dava mı?
Zararın miktarı dava açılırken tam olarak belirlenemiyorsa, talebin nasıl kurulacağı önemli bir tercihtir. Belirsiz alacak davası ile kısmi davanın şartları ve sonuçları farklıdır; yanlış tercih, ıslah aşamasında zamanaşımı def'i ile karşılaşılmasına yol açabilir. Bu nedenle zararın hesaplanabilirlik durumu dava dilekçesinde gerekçesiyle açıklanmalıdır.
Kusur ve Nedensellik Bağının Kurulması
Tazminat hesabı ne kadar ayrıntılı olursa olsun, fiil ile zarar arasındaki bağ gösterilemediğinde sonuç doğurmaz. Olay yeri tutanakları, kamera kayıtları, tanık listesi, sağlık raporları ve varsa ceza soruşturması dosyası birlikte değerlendirilmelidir. Zarar görenin kendi davranışının zararın doğmasına veya artmasına etkisi bulunuyorsa, karşı tarafın bu yönde bir savunma yapacağı öngörülerek yanıt baştan hazırlanmalıdır.
Zamanaşımı ve Süre Yönetimi
Haksız fiilde zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile fiil tarihinden itibaren işleyen uzun süre şeklinde iki katmanlıdır. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımının uygulanabileceği durumlar gündeme gelir. Öğrenme tarihinin ne zaman gerçekleştiği çoğu dosyada tartışmalı olduğundan, bu tarihi destekleyen belgeler baştan dosyaya konulmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Zararın türü, tarafların sıfatı ve olayın gerçekleştiği ilişki, hem görevli mahkemeyi hem de hesap yöntemini değiştirebilir; dava açılmadan önce dosyaya özel değerlendirme yapılmasında yarar vardır.