Teslim edilen mal veya yapılan işin sözleşmeye uygun olmadığı iddiası, ilk bakışta tek bir uyuşmazlık gibi görünür; oysa tarafların sıfatı değiştiğinde izlenecek yol tamamen değişir. Türk Borçlar Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve tüketici mevzuatı aynı olgu üzerinde farklı merciler tanımlar.
Taraf Sıfatı Görevli Mahkemeyi Belirler
Alıcı tüketici konumundaysa uyuşmazlık, değerine göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi önüne gider. Her iki taraf da tacirse ve iş ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi görevlidir; ayrıca konusu para alacağı olan ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır. Bunların dışındaki adi işlerde asliye hukuk mahkemesi devreye girer. Bu üçlü ayrımın yanlış kurulması, dosyanın esasa girilmeden görevsizlikle dönmesine yol açar.
Ayıp İhbarının Zamanı ve Şekli
Ayıbın gözden geçirme sonrası uygun sürede satıcıya bildirilmesi beklenir. Açık ayıp ile gizli ayıp arasındaki fark burada belirleyicidir: gizli ayıp, ortaya çıktığı anda bildirilmelidir. İhbarın sözlü yapıldığı hâllerde sonradan ispat sorunu doğduğundan, yazılı bir kanal tercih edilmelidir. Satıcının ayıbı ağır kusurla ya da hile ile gizlediği durumlarda, olağan sürelere dayanılamayacağı da göz önünde tutulmalıdır.
Dava Açılmadan Delil Tespiti
Ayıplı olduğu ileri sürülen mal kullanıldıkça veya iade edildikçe delil kaybolur. Bu nedenle dava açmadan önce delil tespiti istenmesi çoğu dosyada kritik bir adımdır. Tespit talebinde şu noktalar netleştirilmelidir:
- İncelenecek malın veya imalatın tam olarak neresi olduğu
- Bilirkişiye sorulacak teknik soruların önceden yazılması
- Malın bulunduğu yer ve muhafaza koşulları
- Karşı tarafın tespite katılımının sağlanması
- Tespit sonrası açılacak asıl davanın süresinin takibi
Talep Kalemini Seçmek
- Sözleşmeden dönme ve bedelin iadesi
- Bedelde indirim istenmesi
- Ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim
- Ayıptan doğan zararın ayrıca tazmini
Bu talepler birbirinin alternatifidir ve seçim, dosyanın ekonomik sonucunu doğrudan belirler. Kademeli talep kurulacaksa dilekçede sıralamanın açık yazılması gerekir.
Zamanaşımını Gözden Kaçırmamak
Ayıba ilişkin taleplerde kendine özgü süreler işler ve bu süreler genel alacak zamanaşımından farklı olabilir. Delil tespiti yaptırmış olmak tek başına süreyi sınırsız uzatmaz; tespit sonrası asıl davanın makul sürede açılması beklenir.
Sözleşme metni, teslim koşulları ve tarafların sıfatı her dosyada farklıdır. Ayıp iddianızı yöneltmeden önce hem muhatabı hem de görevli mercii bir hukukçuyla belirlemeniz, sürecin en başında yaşanabilecek kayıpları önler.