Sözleşme uyuşmazlıklarında tarafların ilk refleksi metnin lafzına sarılmaktır. Oysa Türk Borçlar Kanunu, sözleşmenin yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesini esas alır; kullanılan sözcüklerin yanlış olması ya da işlemin hatalı adlandırılması bu iradeyi değiştirmez. Tazminat talebinin başarısı, çoğu kez bu iradeyi gösterebilmeye bağlıdır.
Yorum Yaparken Nereye Bakılır
Metnin bütünü, sözleşmenin amacı, tarafların sözleşme öncesi yazışmaları, edimlerin fiilen nasıl yerine getirildiği ve o sektördeki dürüstlük kuralına uygun teamül birlikte değerlendirilir. Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümler ile karşı tarafça hazırlanan tipik metinlerdeki belirsizlikler, düzenleyen aleyhine yorumlanır. Bu nedenle dosya kurulurken sadece imzalı sözleşme değil, onu doğuran müzakere trafiği de delil olarak toplanmalıdır.
Talebin Hukuki Temeli Doğru Seçilmeli
Aynı olaydan sözleşmeye aykırılık, haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme talepleri birlikte doğabilir. Bunlar arasındaki fark akademik değildir: ispat yükü, zamanaşımı süresi ve faizin başlangıcı değişir. Sözleşmeye aykırılıkta borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kusurun ispatı kural olarak zarar görene düşer. Zamanaşımı bakımından da sözleşmeden doğan alacaklarda genel süre ile haksız fiil süreleri birbirinden ayrılır.
Görevli Mahkeme: Kamu Düzenine İlişkin Bir Konu
Görev kuralları taraf iradesiyle değiştirilemez ve mahkemece resen gözetilir. Uyuşmazlığın her iki taraf için ticari iş niteliği taşıması halinde asliye ticaret mahkemesi, taraflardan birinin tüketici sıfatıyla hareket ettiği işlemlerde tüketici mercileri, iş sözleşmesinden doğan taleplerde iş mahkemesi görevlidir. Yanlış mahkemede açılan dava görev yönünden reddedilir; dosyanın doğru mahkemeye gönderilmesi için kanunda öngörülen kısa süre içinde talepte bulunulması gerekir, aksi halde dava açılmamış sayılır ve zamanaşımı bakımından ciddi risk doğar.
Dava Şartı Arabuluculuğu Atlamamak
- Konusu para alacağı veya tazminat olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır
- Tüketici uyuşmazlıklarında da parasal sınırlara göre ön basamaklar öngörülmüştür
- Son tutanağın dava dilekçesine eklenmemesi usulden redde yol açar
- Arabuluculuk sürecinde alınan beyanların sonraki yargılamadaki kullanımına dikkat edilmelidir
Tazminat Kalemlerini Ölçülebilir Kurmak
- Fiili zarar ile yoksun kalınan kazancın ayrı ayrı hesaplanması
- Her kalemin dayandığı belgenin dilekçede tek tek gösterilmesi
- Cezai şart kararlaştırılmışsa niteliğinin ve indirim ihtimalinin tartışılması
- Temerrüt tarihinin ihtarname ile netleştirilerek faiz başlangıcının belirlenmesi
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir ve her sözleşme kendi metni içinde okunmalıdır. Talep hazırlanmadan önce, tarafların sıfatı ve sözleşmenin türü üzerinden hukuki bir ön analiz yapılması sonucu belirgin biçimde etkiler.