Aynı olaydan doğan zarar, bazen sözleşmeye aykırılık bazen haksız fiil olarak nitelendirilebilir. TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde bu nitelendirme yalnızca teorik bir tercih değildir; ispat yükünü, zamanaşımını ve dosyanın hangi mahkemede görüleceğini doğrudan belirler.
İki Temelin Pratik Farkı
Sözleşmeye dayanan talepte önce geçerli bir sözleşme ilişkisi ve borcun ifa edilmediği gösterilir; borçlunun kusursuzluğunu ispat yükü genellikle kendisindedir. Haksız fiilde ise davacı, fiili, hukuka aykırılığı, zararı ve illiyet bağını ortaya koymak zorundadır. Sözleşme yorumu ise çoğu uyuşmazlığın gerçek çekişme alanıdır: tarafların gerçek ve ortak iradesi, sözleşmenin lafzına göre öncelik taşır; belirsiz hükümler ise onu kaleme alan taraf aleyhine yorumlanır.
Görev: Aynı Olay, Üç Farklı Mahkeme
- Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyorsa uyuşmazlık, parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesine gider.
- İki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili bir işlem söz konusuysa asliye ticaret mahkemesi görevlidir.
- Bu iki kategoriye girmeyen genel uyuşmazlıklar asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Görev kuralları kamu düzenindendir; mahkeme kendiliğinden inceler, tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez.
Dava Şartı Arabuluculuğu Atlamanın Sonucu
Konusu para alacağı ve tazminat olan ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvurmuş olmak dava şartıdır. Bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden usulden reddedilir ve süre bakımından geri dönülmez sonuçlar doğabilir. Uygulamada karşılaşılan ikinci hata, arabuluculuk başvurusunun yanlış taraf ya da eksik talep kalemleriyle yapılmasıdır; son tutanaktaki kapsam ile dava dilekçesindeki talep birbirini karşılamalıdır.
Yetki Seçenekleri
- Genel kural, davalının yerleşim yeri mahkemesidir.
- Sözleşmeden doğan taleplerde sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de seçilebilir.
- Haksız fiilde fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesi ayrıca yetkilidir.
- Yetki sözleşmeleri her ilişkide geçerli değildir; tacir olmayan taraflar bakımından sınırlamalar bulunur.
Talebi Ölçülebilir Kurmak
Zarar kalemleri fiili zarar, yoksun kalınan kâr ve gecikmeden doğan sonuçlar biçiminde ayrıştırıldığında hem bilirkişi incelemesi hem de karşı tarafın savunması netleşir. Faizin türü ve başlangıç tarihi ayrıca gösterilmelidir; temerrüdün hangi ihtarla doğduğu belgeye bağlanmadığında talep bu yönüyle zayıflar.
Bu metin genel bilgilendirme sağlar. Sözleşmenin metni, tarafların sıfatı ve zararın yapısı sonucu belirlediğinden, dava yoluna gitmeden önce belgeler üzerinden hukuki değerlendirme alınması yerinde olacaktır.