Tazminat davalarında dosyanın kaderi çoğu zaman ilk dilekçede belirlenir: talebin dayandığı hukuki ilişki yanlış nitelendirildiğinde hem görevli mahkeme hem de ispat yükü değişir. TBK, HMK ve TKHK farklı ilişki türleri için farklı rejimler öngördüğünden, delil planı bu nitelendirmeyle birlikte kurulmalıdır.
İlişkinin Niteliği Mahkemeyi Belirler
Aynı olaydan doğan zarar, tarafların sıfatına göre başka bir mahkemenin önüne gider. Taraflardan biri tüketici, diğeri satıcı ya da sağlayıcı ise uyuşmazlık tüketici mahkemesinin görev alanındadır ve belirli tutarın altında kalan taleplerde önce tüketici hakem heyeti aşaması işler. İki tacir arasındaki ticari ilişkiden doğan tazminat talebi asliye ticaret mahkemesine aittir ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan bu taleplerde arabuluculuk dava şartıdır. Bunların dışında kalan genel nitelikli talepler asliye hukuk mahkemesinde görülür. Görev kuralı dava şartı olduğundan, mahkeme bunu kendiliğinden inceler ve taraflar aksini kararlaştıramaz.
Sözleşmeden Doğan Sorumluluk ile Haksız Fiil Arasındaki Fark
Sözleşmeye aykırılık iddiasında davacı, sözleşmenin varlığını ve borcun ifa edilmediğini ortaya koyar; kusursuzluğunu ispat yükü kural olarak borçludadır. Haksız fiilde ise zarar, fiil, illiyet bağı ve kusur davacı tarafından ispatlanır. Aynı olay her iki sorumluluğu birlikte doğurabilir; bu durumda talebin terditli biçimde kurulması ve her sebep için ayrı delil listesi hazırlanması gerekir. Zamanaşımı süreleri de bu iki rejimde farklı işlediğinden, nitelendirme yalnızca ispat değil, hakkın varlığı bakımından da sonuç doğurur.
Delil Planının Omurgası
- Zararın kalemlere ayrılmış hesabı: fiili zarar, yoksun kalınan kazanç ve varsa giderler.
- Hesabı destekleyen belgeler: fatura, sözleşme, teklif yazışmaları, ödeme kayıtları.
- Teknik inceleme gerekiyorsa bilirkişi incelemesine esas olacak ham verinin baştan hazırlanması.
- Belirsiz alacak ya da kısmi dava tercihinin, talep tutarının hesaplanabilirliğine göre yapılması.
- Tanık beyanının hangi vakıayı desteklediğinin dilekçede açıkça gösterilmesi.
Dava Öncesi Kontroller
- Taraf sıfatlarını yazın ve ilişkinin tüketici, ticari ya da genel nitelikte olduğuna karar verin.
- Buna göre zorunlu ön aşama var mı, kontrol edin ve varsa tamamlayın.
- Zamanaşımı başlangıcını, zararın ve failin öğrenildiği tarihe göre hesaplayın.
- Talep kalemlerini rakamla ve dayanağıyla birlikte ölçülebilir biçimde yazın.
- Delil listesini her vakıa için ayrı ayrı eşleştirerek dilekçeye ekleyin.
Genel Bilgilendirme
Bu yazı yol gösterici bir çerçeve sunar; sözleşmenizin hükümlerini ve zarar hesabınızı incelemez. Nitelendirme hatasının geri dönüşü zor olduğundan, dava açmadan önce dosyanız üzerinde profesyonel bir değerlendirme yapılması tavsiye edilir.