Sözleşme ilişkisinden doğan bir zararın tazmini istendiğinde dosyanın kaderini çoğu zaman iddianın gücü değil, talebin hangi mercie ve hangi sırayla götürüldüğü belirler. Uygulamada en sık karşılaşılan kayıp, haklı bir alacağın görevsiz mahkemede yıllarca dolaşması ya da zorunlu ön aşama atlandığı için usulden reddedilmesidir.
İhtarname Neyi Değiştirir?
İhtar, çoğu sözleşmesel talepte iki işlev görür: borçluyu temerrüde düşürerek faizin başlangıç anını sabitler ve alacaklının hangi edimi, hangi süre içinde talep ettiğini yazılı olarak kayda geçirir. İhtar metninde talebin ölçülebilir yazılması önemlidir; "gereğinin yapılması" gibi soyut ifadeler, sonraki aşamada temerrüt anının tartışılmasına yol açar. Karşı tarafın tebligat adresi, tacir ise sicil ve KEP adresi üzerinden kontrol edilmelidir.
Görevli Mahkemeyi Belirleyen Üç Soru
Sözleşmesel tazminat taleplerinde görev, tarafların sıfatı ve ilişkinin niteliğine göre değişir. Dosya açılmadan önce üç soru netleştirilmelidir:
- Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyor mu? Taşıyorsa tüketici uyuşmazlığı rejimi devreye girer ve parasal eşiğe göre hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi yolu ayrışır.
- İlişki her iki taraf yönünden ticari işletmeyi ilgilendiriyor mu? İlgilendiriyorsa asliye ticaret mahkemesi görevlidir; TTK bu ayrımı ayrıca düzenler.
- Bunların dışında kalan hâllerde genel görevli mahkeme asliye hukuktur.
Zorunlu Arabuluculuk Filtresi Atlanırsa
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari ve tüketici nitelikli alacak ile tazminat taleplerinde arabuluculuğa başvuru dava şartı olarak öngörülmüştür. Bu aşama tamamlanmadan açılan dava esasa girilmeden usulden reddedilir; yeniden dava açılana kadar geçen sürede zamanaşımı riski büyür. Son tutanağın davaya konu talep kalemlerini kapsayıp kapsamadığı da kontrol edilmelidir — dar kapsamlı bir tutanak, sonradan genişletilen talep bakımından dava şartını karşılamaz.
Yanlış Mercie Gidildiğinde Kayıp Nasıl Sınırlanır?
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde dosya kendiliğinden gitmez. Kararın kesinleşmesinden itibaren HMK'da öngörülen kısa süre içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi talep edilmelidir; bu talep süresinde yapılırsa dava ilk açıldığı tarihte açılmış sayılır ve zamanaşımı korunur. Süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır ve aradaki süre alacaklının aleyhine işler. Bu nedenle görevsizlik ihtimali sezildiği anda, karşı yol için hazır bir dilekçe taslağı bulundurmak pratik bir önlemdir.
Dosya Hazırlığında Somut Kontroller
- Sözleşmenin imza tarihi, ekleri ve varsa değişiklik protokolleri tek dosyada birleştirilir.
- Yetki ve tahkim kayıtları okunur; geçerli bir tahkim şartı varsa mahkeme yolu baştan kapalıdır.
- Zarar kalemleri fiili zarar ve yoksun kalınan kâr olarak ayrı ayrı hesaplanır, dayanak belgeleriyle eşleştirilir.
- Fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak belirsiz alacak mı, kısmi dava mı açılacağı bilinçli olarak seçilir.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her sözleşmenin kendi metni ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Talep hazırlanmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.