Ayıp iddiasına dayanan taleplerin büyük bölümü esastan değil, ihbarın zamanında ve ispatlanabilir biçimde yapılmamış olması ya da uyuşmazlığın yanlış mercie taşınması nedeniyle sonuçsuz kalır. Bu rehber TBK, TKHK ve HMK ekseninde ayıp ihbarının usulünü ve merci seçimini ele alır.
İhbarın Zamanı Neye Göre Belirlenir?
TBK, alıcıya teslim aldığı şeyi işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirme ve ortaya çıkan ayıpları satıcıya bildirme külfeti yükler. Açık ayıplarda gözden geçirme sonrası uygun sürede, sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise ayıbın anlaşıldığı anda bildirim yapılmalıdır. Bildirimin geciktiği hâllerde şey, ayıbıyla birlikte kabul edilmiş sayılabilir. Bu nedenle teslim tarihi, kullanıma başlama tarihi ve ayıbın fark edildiği tarih ayrı ayrı kayda geçirilmelidir.
İhbarı İspatlanabilir Hâle Getirmek
- Noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta veya teslim tutanağına düşülen şerh tercih edilmelidir.
- Telefon görüşmesi ve sözlü şikâyet, tek başına ihbarın ispatı için zayıf kalır.
- İhbar metninde ayıbın tarifi somut yapılmalı, seçimlik hak açıkça belirtilmelidir.
- Onarım için yetkili servise teslim edilen ürünlerde her teslim ve iade belgesi saklanmalıdır.
Uyuşmazlık Hangi Mercie Taşınır?
Merci, tarafların sıfatına göre değişir. Alıcı tüketici konumundaysa uyuşmazlık TKHK rejimine tabidir ve parasal sınırın altındaki taleplerde tüketici hakem heyetine başvuru zorunlu bir dava şartıdır. Bu adım atlanarak açılan dava usulden reddedilir. Taraflar tüketici değilse talep genel hükümlere göre değerlendirilir; uyuşmazlık ticari nitelik taşıyorsa görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan taleplerde arabuluculuk dava şartı olarak aranır. Aynı dilekçede hem para talebi hem de tespit talebi varsa, dava şartının yalnızca para talebi yönünden işlediği unutulmamalıdır.
Delil Tespiti Neden Davadan Önce Gelir?
Ayıp iddiasının teknik incelemeye ihtiyaç duyduğu dosyalarda, ürün veya imalat üzerinde değişiklik yapılmadan HMK uyarınca delil tespiti istenmesi belirleyici olur. Tespit talebi, esas hakkındaki davaya bakacak mahkemeden ya da üzerinde inceleme yapılacak şeyin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden ileri sürülebilir. Onarım yapıldıktan sonra alınan raporun ispat gücü zayıflar; bu yüzden onarıma rıza gösterilmeden önce tespit yolu değerlendirilmelidir.
Seçimlik Hak ve Zamanaşımı Dengesi
Dönme, bedel indirimi, onarım ve ayıpsız benzeri ile değişim talepleri arasındaki seçim, dosyanın ekonomik dengesine göre yapılmalıdır. Kural olarak ayıptan doğan talepler teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir; ayıbın ağır kusurla ya da hile ile gizlenmiş olması hâlinde satıcı bu süreden yararlanamaz. Seçimlik hakkın kullanıldığı ihbar, zamanaşımı savunmasına karşı en güçlü belgedir.
Bu metin yalnızca genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşme tipi, tarafların sıfatı ve teslim koşulları değiştiğinde hem süre hem de başvuru mercii değişebileceğinden, ayıp iddianızı somut evrakla birlikte hukukçuya değerlendirtmeniz önerilir.