Teslim edilen mal ya da sunulan hizmet beklenen nitelikte değilse, TBK anlamında bir ayıp tartışması doğar. Tüketici işlemlerinde TKHK, yargılama tarafında HMK devreye girer. Bu tartışmanın kaderini çoğu zaman teknik bilirkişi değil, tarafların yazışmaları belirler; çünkü ayıbın ne zaman ve nasıl bildirildiği, sözleşme yorumu için en güçlü veridir.
Ayıp İhbarında Zaman ve Biçim
Ayıbın fark edildikten sonra makul sürede karşı tarafa bildirilmesi beklenir. Burada asıl sorun, bildirimin yapılmamış olması değil, yapıldığının kanıtlanamamasıdır. Telefonla iletilen şikâyet, sonradan tartışma çıktığında dosyada karşılığı olmayan bir iddiaya dönüşür. Bildirimin yazılı ve kaydı tutulabilir bir kanal üzerinden yapılması, sonraki tüm taleplerin dayanağını oluşturur.
Sözleşme Yorumunda Hangi Belgeler Belirleyici
- Sözleşme öncesi teklif, teknik şartname ve tanıtım yazışmaları
- Teslim tutanakları, kabul kayıtları ve varsa kabulle birlikte konulan çekinceler
- Ödeme planı ile fiilî ödemeler arasındaki uyum veya sapmalar
- Karşı tarafın ayıbı giderme yönündeki girişimleri ve bu girişimlerin sonuçları
- Sözleşmedeki tanım, ek ve değişiklik metinlerinin tarih sırasıyla dizilmesi
Sözleşme metni ile fiilî uygulama farklılaştığında, tarafların davranışı yorumda ağırlık kazanır. Bu nedenle taraflardan birinin uzun süre itiraz etmeden ödeme yapması ya da hizmeti kullanmaya devam etmesi, sonradan ileri sürülecek iddiaları zayıflatabilir.
İhtarnamenin Ulaşmaması Riski
Ayıp bildirimi, ek süre tanınması veya sözleşmeden dönme iradesi çoğu zaman ihtarname ile açıklanır. İhtarnamenin karşı tarafa ulaşmaması ya da geç ulaşması, hem bildirimin zamanında yapıldığı iddiasını hem de kendisine bağlanan hukuki sonucu tartışmalı hâle getirir. Şirketlere gönderilen ihtarlarda ticaret sicilindeki adresin, gerçek kişilerde ise güncel yerleşim yerinin kullanılması, gecikme riskini belirgin biçimde azaltır.
İhtarname gönderildikten sonra tebliğ şerhinin takip edilmesi de en az gönderim kadar önemlidir. İade edilen bir ihtar fark edilmezse, taraf kendisini korunmuş sanarak bekler ve talep hakkını zayıflatan bir zaman kaybı yaşar.
Uyuşmazlık Öncesi Kontrol Listesi
- Ayıbın ne olduğu, ne zaman fark edildiği ve nasıl tespit edildiği yazılı hâle getirilir.
- Seçilecek talep belirlenir: bedelden indirim, onarım, değişim veya sözleşmeden dönme.
- Talep tek bir kalemle sınırlanmaz; kabul edilmeme ihtimaline karşı sıralı alternatifler kurulur.
- Delil tespiti gerekiyorsa, ayıbın niteliği bozulmadan önce başvurulması planlanır.
- Karşı tarafın adres ve tebligat bilgileri, ihtar gönderilmeden önce sicilden doğrulanır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın gizli olup olmaması sonucu değiştirebileceğinden, talep ileri sürmeden önce dosyanızın koşullarına göre hukuki değerlendirme almanız uygun olur.