Bir uyuşmazlık hem sözleşmeye hem de haksız fiile dayandırılabildiğinde, tarafın yaptığı ilk nitelendirme sonraki bütün adımları belirler. TBK bakımından sözleşmeye aykırılık ile haksız fiil farklı zamanaşımı rejimlerine, farklı ispat yüküne ve farklı tazminat kalemlerine tabidir. TKHK kapsamına giren bir ilişki söz konusuysa üçüncü bir katman daha devreye girer. Bu rehber, ihtarın geç tebliğ edildiği dosyalarda bu üç katmanın nasıl taranacağını ele alır.
Nitelendirme Hatasının Bedeli
Haksız fiilde zamanaşımı ikili yapıdadır: zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile fiil tarihinden itibaren işleyen uzun süre birlikte değerlendirilir. Sözleşmeye aykırılıkta ise süre kural olarak daha uzundur ve muacceliyet anına bağlıdır. Aynı olay her iki temele de dayanabiliyorsa, dava dilekçesinde talebin terditli biçimde kurulması, tek bir nitelendirmeye kilitlenmenin doğuracağı riski azaltır.
İhtarın Geç Ulaşması Neyi Değiştirir
Temerrüt, kural olarak ihtarla doğar; ihtar geç tebliğ edildiğinde faiz başlangıcı, dönme veya fesih hakkının kullanılabileceği an ve karşı tarafa tanınan süre kayar. Uygulamada ihtarname eski adrese gönderildiği için iade dönmekte, gönderen ise gönderim tarihini esas alarak hareket etmektedir. Oysa hüküm doğuran an tebliğ anıdır. Bu nedenle ihtar öncesinde muhatabın güncel adresi ve varsa kayıtlı elektronik posta adresi teyit edilmelidir.
Risk Taraması
- Sözleşme metninde tebligat adresi ve adres değişikliği bildirimi hükmü var mı?
- İhtarın gönderim ve tebliğ tarihleri ayrı ayrı belgelendi mi?
- Talep sözleşmeye, haksız fiile ve varsa tüketici mevzuatına göre ayrı ayrı değerlendirildi mi?
- Zarar kalemleri fiili zarar, yoksun kalınan kâr ve manevi zarar olarak ayrıştırıldı mı?
- Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümler denetime tabi tutuldu mu?
Sözleşme Yorumunda Kullanılabilecek Argümanlar
TBK'nın yorum yaklaşımında, tarafların kullandığı sözcüklere değil gerçek ve ortak iradelerine üstünlük tanınır. Bu nedenle sözleşme öncesi yazışmalar, teklif metinleri ve fiili uygulama biçimi metnin kendisi kadar önemlidir. Hazırlayan tarafça tek yanlı düzenlenen ve tereddüt doğuran hükümlerde, belirsizliğin düzenleyen aleyhine yorumlanması yönündeki yaklaşım savunmada güçlü bir dayanaktır. Bu argümanların ileri sürülebilmesi için, HMK'nın delil sunma düzenine uygun olarak belgelerin en baştan dosyaya konması gerekir.
Kapanış
Buradaki değerlendirme genel çerçeve sunar. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve zararın doğuş biçimi değiştikçe strateji de değişir; ihtar göndermeden önce metnin hukuken gözden geçirilmesi sonraki aşamalardaki tartışmaları azaltır.