Sözleşmeye aykırılıktan doğan uyuşmazlıklarda davanın sonucunu belirleyen şey çoğu zaman haklılık değil, tazminat talebinin ne kadar hesaplanabilir biçimde kurulduğudur. TBK ve HMK çerçevesinde yürütülen bir dosyada, toplu bir rakam yerine kalemlere ayrılmış ve her kalemi belgeye bağlanmış bir talep, hem bilirkişi incelemesini hem de karşı tarafın itirazlarını yönetilebilir kılar. Aşağıdaki başlıklar tazminat hesabı çalışmasını sırayla kurmak içindir.
Zararı Kalemlere Ayırın
- Fiilen yapılan harcamalar: onarım, ikame temin, taşıma, ekspertiz ve benzeri belgeli giderler.
- Elde edilemeyen kazanç: sözleşme yerine getirilseydi sağlanacak, makul ölçüde ortaya konabilen kâr.
- Sözleşme öncesi güvene dayalı giderler: yalnızca ilgili sözleşme için yapılmış, başka türlü değerlendirilemeyen masraflar.
- Gecikmeden doğan ek zarar: temerrüt faizini aşan ve ayrıca kanıtlanması gereken zarar.
Temerrüdün Anını Belgelemek
Faizin işlemeye başladığı an, çoğu dosyada hesabın en tartışmalı kısmıdır. Vadeye bağlı borçlarla ihtar gerektiren borçlar birbirinden ayrılmalı; ihtarnamenin gönderim ve ulaşma tarihleri, e-posta veya elektronik bildirim yapılmışsa okundu/iletim kayıtları dosyaya konulmalıdır. Bildirimin geç ulaşması ya da eski adrese yapılması, faiz başlangıcının aylarca geriye alınamamasına yol açabilir. İhtar tarihleri, ödeme tarihleri ve dava tarihi tek bir zaman çizelgesinde toplanmalıdır.
Cezai Şart ve Sınırlama Kayıtlarını Okuyun
- Sözleşmedeki cezai şartın türü belirlenir; ifa ile birlikte istenebilir nitelikte mi, yoksa seçimlik mi olduğu tespit edilir.
- Cezai şartın yanında ayrıca aşkın zarar istenip istenemeyeceği kontrol edilir.
- Sorumluluğu sınırlayan veya kaldıran kayıtların geçerliliği tartışılır; ağır kusur hâllerinde bu kayıtların işlevini yitirebileceği not edilir.
- Karşı tarafın kendi zararını artırıcı davranışı varsa, indirim savunmasına karşı argüman hazırlanır.
Talep Türünü Bilinçli Seçmek
Zarar dava açılırken tam olarak hesaplanamıyorsa, talebin belirsiz alacak olarak mı kısmi olarak mı ileri sürüleceği baştan kararlaştırılmalıdır. Bu tercih hem faiz hem de zamanaşımı bakımından sonuç doğurur; sonradan yapılacak artırımın kapsamı bu seçime bağlıdır. Aynı şekilde alternatif talepler kademeli yazılmalı, ilk talep kabul görmezse ikinci talebin devreye girmesi sağlanmalıdır.
Bilirkişi İncelemesine Hazırlık
- Her kalem için dayanak belgenin numarası ve tarihi listelenir.
- Hesaplama yöntemi dilekçede açıkça anlatılır, tabloya dönüştürülür.
- Rapora itiraz süresi için takvim kurulur; itiraz genel değil, hesabın belirli satırına yönelik yazılır.
Yukarıdaki çerçeve genel bir yol haritasıdır; sözleşmenin metni, tarafların ticari teamülü ve zararın niteliği hesabı önemli ölçüde değiştirebilir. Somut dosyanızda hesap yöntemini bir hukukçuyla birlikte belirlemeniz isabetli olacaktır.