Satılanın ya da eserin ayıplı çıkması hâlinde alıcının elindeki haklar güçlüdür; ancak bu hakların kullanılabilmesi öncelikle bir bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmesine bağlıdır. Uygulamada çoğu talep, ayıbın varlığı tartışılmadan bildirim yapılmadığı ya da yapıldığı ispatlanamadığı için sonuçsuz kalır. Bu rehber, Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde ayıp ihbarını pratik yönüyle ele alır.
Muayene Yükümlülüğü ve Zamanlama
Alıcı, teslim aldığı şeyi işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmek ve tespit ettiği ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Açık ayıplar bakımından bu süre kısadır; gizli ayıplar ise ortaya çıktığında derhal bildirilmelidir. Buradaki asıl tartışma, ayıbın hangi tarihte fark edildiğidir. Bu nedenle teslim tutanağı, ilk kullanım tarihi ve arızanın ortaya çıktığı ana ilişkin kayıtlar aynı dosyada tutulmalıdır.
Açık Ayıp ile Gizli Ayıp Ayrımı
- Açık ayıp, olağan bir gözden geçirmeyle fark edilebilecek eksiklik veya bozukluktur
- Gizli ayıp, kullanım sırasında veya teknik inceleme sonucunda ortaya çıkar
- Satıcı ayıbı bilerek gizlemişse, bildirim sürelerine dayanamaz
- Ayıbın niteliği tartışmalıysa teknik rapor bu ayrımı belirleyen delil hâline gelir
İhbarın İspatı: Hangi Kanal Ne Sağlar
Kanun ihbar için kural olarak belirli bir şekil öngörmez, fakat ispat yükü bildirimi yapan taraftadır. Telefon görüşmesi ya da yetkili servise sözlü şikayet, ihtilaf çıktığında çoğunlukla gösterilemez. Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname tebliğ tarihini kesinleştirir; kayıtlı elektronik posta ise ticari ilişkilerde hızlı ve izlenebilir bir seçenek sunar. Servis kaydı alınmışsa, kaydın tarih ve şikayet açıklaması içeren nüshası mutlaka temin edilmelidir.
Seçimlik Hakların Kullanımı
- Sözleşmeden dönme ve ödenen bedelin iadesi
- Bedelden ayıp oranında indirim istenmesi
- Onarım masraflarının satıcıdan talep edilerek ayıbın giderilmesi
- Mümkünse ayıpsız benzeriyle değiştirilmesinin istenmesi
İhtar metninde hangi hakkın kullanıldığının açıkça yazılması önemlidir. Önce onarım istenip ardından dönme talep edildiğinde, tercihin neden değiştiğinin gerekçelendirilmesi gerekir; aksi hâlde çelişkili davranış itirazıyla karşılaşılır.
Delil Tespiti ve Zamanaşımı
Ayıplı mal veya eser üzerinde onarım yapıldığında ya da kullanım sürdüğünde, ayıbın ilk hâli gösterilemez hâle gelir. Bu ihtimalde dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi, mevcut durumu kayıt altına alır. Ayrıca ayıp hükümlerine dayalı taleplerin kendine özgü zamanaşımı süreleri bulunduğundan, ihbar yapılmış olması davanın süresiz açılabileceği anlamına gelmez.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği hakların kapsamını değiştirebileceğinden, talep ileri sürülmeden önce dosyanıza özgü değerlendirme yaptırmanız uygun olacaktır.