TBK anlamında bir haksız fiil talebi, aslında dört ayrı ispat işinden oluşur: fiilin varlığı, hukuka aykırılık, kusur ve zarar ile fiil arasındaki bağ. Dosyaların önemli bölümünde olayın yaşandığı tartışmalı bile değildir; kaybedilen nokta, zararın miktarının ya da nedensellik bağının gösterilememesidir. Bu rehber, HMK ve TKHK ile kesişen uyuşmazlıklar da dâhil olmak üzere delil kurgusuna odaklanır.
Zamanı doğru okumak
Haksız fiilden doğan talepler, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa bir süreye ve olaydan itibaren işleyen uzun bir süreye tabidir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımının uygulanması gündeme gelebilir. Bu nedenle ilk kayıt altına alınacak tarih, olay tarihi değil, zararın öğrenildiği tarihtir ve bu tarih tercihen bir belgeyle desteklenmelidir.
Zararı miktara dönüştürmek
- Maddi zarar kalemleri ayrı ayrı yazılır: onarım, tedavi, kazanç kaybı, ikame gider.
- Her kalem için fatura, ödeme dekontu veya resmî kayıt eşleştirilir.
- Süreklilik gösteren zararlarda başlangıç ve bitiş tarihleri belirlenir.
- Manevi tazminat talebinde olayın kişisel sonuçları somut olarak anlatılır.
İlliyet bağı: en çok atlanan halka
Zarar ile fiil arasındaki bağ çoğu dosyada varsayılır, ispat edilmez. Oysa araya giren başka bir sebep, mağdurun kendi davranışı veya öngörülemeyen bir gelişme bu bağı zayıflatabilir. Sağlık raporları, olay yeri tutanakları, kamera kayıtlarının usulüne uygun tespiti ve teknik rapor talebinin doğru zamanda yapılması bu halkayı kuran unsurlardır.
Delil eksikliğinin sonuçları
- Fatura sunulamayan kalemler hesaplama dışında kalır.
- Kayıtların sonradan silinmesi hâlinde delil tespiti talebi yapılmamışsa iddia dayanaksız kalır.
- Müterafik kusur iddiasına karşı savunma hazırlanmadığında tazminat oranı düşebilir.
- Tüketici işlemi niteliğindeki uyuşmazlıklarda sözleşme metninin dosyaya konulmaması, ayıp ve sorumluluk tartışmasını sonuçsuz bırakır.
Değerlendirme
Haksız fiil dosyalarında hazırlık aşaması, dava dilekçesinden daha belirleyicidir; kayıtlar zamanla kaybolduğu için erken hareket etmek gerçek bir avantaj sağlar. Burada anlatılanlar genel bir yöntem çerçevesidir, olayın özellikleri farklı bir yol izlemeyi gerektirebilir; bu nedenle talep oluşturulmadan önce dosyanın hukuki değerlendirmeye tabi tutulması önerilir.